İşçi Alacak ve Tazminat Türleri

İşçi alacak ve tazminat türleri, iş sözleşmesinin sona ermesi veya devam etmesi sırasında işçinin işverenden talep edebileceği kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, ücret, fazla mesai ücreti gibi tüm hak ve alacak kalemlerini kapsar. Bu yazıda işçilik alacakları feshe bağlı olan ve olmayan olmak üzere iki ana grupta ele alınmıştır.

İşçi Alacak ve Tazminat Türleri Nelerdir?

İşçi alacak ve tazminat türleri, işçinin iş sözleşmesinin sona ermesi veya iş ilişkisinde ortaya çıkan bazı durumlarda işverenden talep edebileceği hak ve ödemelerdir. İşçi alacak ve tazminat türleri, iş hukuku ve ilgili yasal mevzuat tarafından düzenlenir ve belirlenir. Bu işçilik alacak kalemleri, iş sözleşmesinin durumuna göre iki grupta incelenir.

İşçi alacak ve tazminat türleri, genel olarak feshe bağlı olanlar ve feshe bağlı olmayanlar olarak ikiye ayrılır. Feshe bağlı olanlar, iş sözleşmesinin sona ermesiyle ortaya çıkan alacaklardır. Feshe bağlı olmayanlar ise, iş sözleşmesi devam ederken işçinin hak kazandığı alacaklardır.

İşçi Alacak ve Tazminat Türleri Nelerdir?

Feshe Bağlı İşçilik Alacakları

Feshe bağlı işçi alacakları, iş akdinin feshedilmesi neticesinde işçi tarafından işverenden talep edilebilen alacaklardır. Feshe bağlı işçi alacakları şunlardır:

• Kıdem tazminatı: İşçinin en az 1 yıllık kıdemi olması ve iş sözleşmesinin kanunda sayılan nedenlerle sona ermesi halinde ödenir.
• İhbar tazminatı: Bildirim sürelerine uyulmadan yapılan fesihlerde karşı tarafa ödenir.
• Yıllık izin ücreti alacağı: Kullanılmayan izin günlerinin karşılığı olarak iş sözleşmesi sona erdiğinde ödenir.
• Kötü niyet tazminatı: İş sözleşmesinin kötü niyetle feshedilmesi halinde ödenir.

Kıdem Tazminatı

Kıdem tazminatı, en az 1 yıl çalışmış ve iş sözleşmesi İş Kanunu m.24 uyarınca haklı nedenle veya m.25/II dışındaki bir nedenle sona eren işçiye, her tam yıl için 30 günlük ücret tutarında ödenir. İstifa eden işçi kural olarak kıdem tazminatı alamaz, evlilik, askerlik ve emeklilik gibi istisnai hallerde bu hak korunur.

Kıdem tazminatı işçinin çalıştığı yıl sayısı ile aldığı brüt maaş çarpılarak bulunur. Daha detaylı hesaplama yapabilmek için Kıdem Tazminatı Hesaplama yazımıza bakabilirsiniz. Kıdem tazminatı davası süreci için Kıdem Tazminatı Davası Nedir? yazımızı inceleyebilirsiniz.

İhbar Tazminatı

İhbar tazminatı, belirsiz süreli iş sözleşmesini feshetmek isteyen tarafın karşı tarafa kanunda öngörülen bildirim süresine uymadan iş akdini sonlandırması halinde ödenir.^[1] Bildirim süresi işçinin kıdemine göre 2 ile 8 hafta arasında değişir, ihbar tazminatı da bu süreye karşılık gelen ücret tutarındadır.

İhbar tazminatı davası açmak için, iş akdinin feshinden itibaren beş yıllık bir zamanaşımı süresi vardır. Davada görevli ve yetkili mahkeme, iş mahkemesidir. İhbar tazminatı hakkında ayrıntılı bilgi için İhbar Tazminatı Nedir? yazımıza bakabilirsiniz.

Kötü Niyet Tazminatı

Kötü niyet tazminatı, iş güvencesi hükümlerinden yararlanamayan işçinin, belirsiz süreli iş sözleşmesinin işveren tarafından dürüstlük kuralına aykırı şekilde feshedilmesi halinde talep edebileceği tazminattır. Tutarı, işçinin bildirim süresinin üç katı tutarındaki brüt ücrete karşılık gelir.

Kötü niyet tazminatı davası, iş akdinin feshinden itibaren beş yıllık zamanaşımına tabidir. Davada görevli ve yetkili mahkeme, iş mahkemesidir.

Kıdem, ihbar ve kötü niyet tazminatı şartları, süre tabloları ve güncel Yargıtay kararları hakkında ayrıntılı bilgi için Feshe Bağlı İşçilik Alacakları yazımıza bakabilirsiniz.

İŞÇİ ALACAK VE TAZMİNAT TÜRLERİ

Yıllık İzin Ücreti Alacağı

Yıllık izin alacağı, işçinin çalıştığı süre boyunca kullanmadığı yıllık izin sürelerine ait ücreti ifade eder. 4857 sayılı İş Kanunu’nun 59. maddesi uyarınca, iş sözleşmesinin herhangi bir sebeple sona ermesi durumunda, işçinin kullanmadığı yıllık izin sürelerine karşılık gelen ücret almış olduğu son ücreti üzerinden ödenir.^[2] Yıllık izin hakkına karşılık gelen ücretin talep edilebilmesi için iş sözleşmesinin feshedilmiş olması gerekir.

Yıllık izin süreleri, işçinin hizmet süresine bağlıdır:

• 1 yıldan 5 yıla kadar (5 yıl dahil): 14 gün
• 5 yıldan fazla 15 yıldan az: 20 gün
• 15 yıl (dahil) ve daha fazla: 26 gün

Belirtilen bu süreler, iş sözleşmesi veya toplu iş sözleşmesi ile artırılabilir. Yıllık izin süreleri işçinin dinlenmesi niteliğinde olduğu için bu izin hakkından vazgeçilemez.

Feshe Bağlı Olmayan İşçilik Alacakları

Feshe bağlı olmayan işçi alacakları, iş akdinin feshedilmiş olmasına gerek olmadan işçinin hak kazandığı zaman talep edebileceği alacak kalemleridir. İşçi, iş akdi feshedilmiş olsun ya da olmasın bu alacakları talep edebilir. Bunlar:

• Ücret: İşçinin çalışmasının karşılığı olan ücrettir.
• Fazla Mesai Ücreti: Normal çalışma süresini aşan çalışmalar için ödenir.
• Ulusal Bayram ve Genel Tatil Ücreti: Bu günlerde çalışan işçiye ayrıca ödenir.
• Hafta Tatili Ücret Alacağı: Hafta tatilinde çalışan işçiye ödenir.

Bu alacaklar, işçinin hak kazandığı andan itibaren talep edilebilir. İş akdinin devam ettiği süre boyunca da işverenden bu alacaklar talep edilebilir.

Ücret Alacağı

Ücret, işçinin iş görme borcunun karşılığıdır ve en geç ayda bir, asgari ücretten az olmamak üzere ödenir. Zamanaşımı süresi 5 yıldır. Bono, senet veya kupon ile ücret ödemesi asla yapılamaz.

Ödeme gününden itibaren 20 gün boyunca mücbir bir sebep dışında ödenmeyen ücret için işçinin iş görmekten kaçınma hakkı doğar.

Fazla Mesai Ücreti

Haftalık 45 saati aşan çalışmalar fazla çalışma sayılır ve saat başına %50 zamlı ödenir. Sözleşmeyle 45 saatin altında belirlenen çalışma süresini aşan kısım ise fazla süreli çalışma sayılır ve %25 zamlı ödenir.

İşçi dilerse zamlı ücret yerine serbest zaman kullanabilir, fazla çalışmada 1 saat 30 dakika, fazla süreli çalışmada 1 saat 15 dakika izin hakkı doğar.

Ulusal Bayram ve Genel Tatil Ücreti

İş kanunu kapsamına giren işyerlerinde çalışan işçilere ulusal bayram ve genel tatil günlerinde çalışmazlarsa karşılık olmaksızın o günün ücretleri tam olarak, tatil yapmayarak çalışmaları halinde ise ayrıca çalışılan her gün için bir günlük ücreti ödenir.

Hafta Tatili Ücreti

İşçinin yedi günde kesintisiz en az 24 saat dinlenme hakkı vardır, bu süre kullanılmazsa ücret tam olarak ödenir.

Ücret, fazla mesai ve tatil ücretleri hakkında ayrıntılı bilgi için Feshe Bağlı Olmayan İşçilik Alacakları yazımıza bakabilirsiniz.

İşçinin Talep Edebileceği Diğer Ücret Alacakları

İşçinin talep edebileceği diğer ücret alacakları, iş sözleşmesi, toplu iş sözleşmesi veya işyeri uygulaması haline gelen yardımlar kapsamında alabileceği prim, ikramiye, çocuk yardımı, yemek, yol, yakacak, giyim, barınma, eğitim, sağlık gibi ücretlerdir.

İkramiye, Prim, Çocuk Yardımı

İkramiye, prim ve çocuk yardımı gibi ödemeler, işçilerin ücretlerine ilave olarak işveren tarafından yapılan ek menfaatlerdir. Bu ödemelerin işçilere hak kazandırıp kazandırmadığı, iş sözleşmesi, toplu iş sözleşmesi veya işyeri uygulamasına bağlıdır. İşverenin tek taraflı olarak düzenli şekilde yaptığı ödemeler, işçilerin beklentisini oluşturarak işyeri uygulaması haline gelebilir.

Bu durumda, işverenin bu ödemeleri kaldırması veya azaltması işçi aleyhine çalışma koşullarında değişiklik sayılır ve işçinin haklı fesih hakkı doğar.

İşe İade Davası Kaynaklı Boşta Geçen Sürelere İlişkin Alacaklar

İşe iade davasını kazanan işçiye, boşta geçen süreye ilişkin en fazla 4 aylık ücret tutarında tazminat ile bu süreye ait SGK primi ve vergiler ödenir. İşçinin işe başlatılmaması halinde buna ek olarak en az 4 en çok 8 aylık ücret tutarında iş güvencesi tazminatı da ödenir.

İşe iade davası süreci ve şartları hakkında ayrıntılı bilgi için İşe İade Davası yazımıza bakabilirsiniz.

Asgari Geçim İndirimi

Asgari Geçim İndirimi (AGİ), çalışan kişinin evli olup olmaması ve çocuk sayısına göre farklılık arz eden bir uygulama olup, 16 yaşından gün almak şartıyla tüm çalışanların ücret gelirleri üzerinden hesaplanan gelir vergisinin bir kısmının çalışana geri iadesidir.

AGİ’nin hesaplanması, asgari ücretin yıllık brüt tutarının belirli bir yüzdesi üzerinden yapılır. İşçinin kendisi için bu oran %50, bir geliri bulunmayan eşi için %10’dur. Bu oranlar, hane içerisindeki çocuklar için daha farklıdır.

Ancak, 01.01.2022 tarihinden itibaren 7349 sayılı Kanunun 3 üncü maddesi ücret ödemelerine uygulanan Asgari Geçim İndirimi uygulaması yürürlükten kaldırılmıştır.

İşçinin Talep Edebileceği Diğer Tazminat Alacakları

İşçinin talep edebileceği diğer tazminat türleri alacakları, işçinin çalıştığı süre boyunca hak ettiği ve yasal olarak isteyebileceği ödemeleri kapsar.

Sendika Tazminatı

Sendika tazminatı, işverenin işçiyi sendika üyeliği veya sendikal faaliyetleri nedeniyle haksız yere işten çıkarması durumunda, işçinin talep edebileceği bir tür tazminattır. Sendika tazminatının tutarı, işçinin bir yıllık brüt ücretinden az olamaz.^[3] Sendika tazminatı alabilmek için, işçinin iş sözleşmesinin sendikal nedenle feshedildiğini ispat etmesi gerekir.

Eşit Davranma Tazminatı

Eşit davranma tazminatı, iş yerinde işveren tarafından yapılan ayrımcılık nedeniyle çalışanın maddi ve manevi açıdan zarar görmesi durumunda işverenin ödemek zorunda kaldığı bir tazminattır. Eşit davranma tazminatı, işçinin ücretinin 4 katı tutarıdır. Bununla birlikte işçi, yoksun kaldığı diğer haklarını da işverenden isteyebilir.

Eşit davranma tazminatı talep edebilmek için, işverenin eşit davranma ilkesine aykırı davranması, işçinin bu durumu kanıtlaması ve işverenin işçiyi mağdur etmesi gerekmektedir. Eşit davranma ilkesine aykırı davranışlar, cinsiyet, yaş, din, ırk, engellilik gibi nedenlerden kaynaklanan ayrımcılıkları içermektedir. Eşit davranma tazminatı davası, iş mahkemelerinde açılmaktadır.

İş Kazası, Meslek Hastalığı Tazminatı

İş kazası, işyerinde veya işin yürütümü nedeniyle meydana gelen, ölüme veya yaralanmaya yol açan bir olaydır. Meslek hastalığı ise işin niteliği veya şartları nedeniyle geçici veya sürekli olarak işçinin sağlığının bozulmasıdır. İş kazası veya meslek hastalığı sonucunda vücut bütünlüğünde veya çalışma gücünde bir kayıp yaşanması durumunda işverenden maddi ve manevi tazminat talep edebilir.

Maddi tazminat, gelecekteki gelir kaybı, tedavi masrafları, bakım giderlerini karşılamak için istenen bir tazminattır. Manevi tazminat ise, yaşanan acı, ıstırap, korku, üzüntü gibi duygusal zararlarınızı telafi etmek için istenir.

İş kazası nedeniyle tazminat davası açma süresi, diğer bir deyişle zamanaşımı süresi, iş kazasının meydana geldiği tarihten itibaren 10 yıldır. İş kazası neticesinde yaralanma (maluliyet) veya ölüm olması arasında genel zamanaşımı bakımından herhangi bir fark yoktur.

İşe İade Kaynaklı İşe Başlatmama Tazminatı

İşe başlatmama tazminatı, işe iade davasını kazanan işçinin işveren tarafından işe başlatılmaması halinde alabileceği tazminattır. Tutarı işçinin kıdemine göre değişir ve İş Kanunu’na göre en az 4 aylık ve en çok 8 aylık ücreti tutarındadır.

İşe başlatmama tazminatının kıdeme göre hesaplanması, başvuru süreleri ve esas alınan ücret hakkında ayrıntılı bilgi için İşe Başlatmama Tazminatı yazımıza bakabilirsiniz.

İşçi Alacaklarında Arabuluculuk

İşçilik alacaklarına ilişkin uyuşmazlıklarda, 2018 yılından itibaren dava açmadan önce zorunlu olarak arabuluculuk yoluna başvurulması gerekmektedir. Taraflar anlaşırsa süreç yazılı bir protokolle sonuçlanır ve bu protokol icra edilebilirlik şerhi alınarak icraya konulabilir, anlaşamazlarsa uyuşmazlığı çözmek için mahkemeye başvurulabilir.

Arabuluculuk sürecinin nasıl işlediği hakkında ayrıntılı bilgi için İş Davalarında Arabuluculuk Süreç Nasıl İşler? yazımıza bakabilirsiniz.

İşçi Alacaklarında Zamanaşımı Süreleri

İşçi alacaklarında zamanaşımı süreleri, işçinin iş sözleşmesi, iş mevzuatı ve iş ilişkisi gereği almaya hak kazandığı ücret ve tazminatların belli bir süre içinde talep edilmemesi halinde dava edilemez hale gelmesidir. Zamanaşımı, alacak hakkını sona erdirmez, ancak borçluya borcu ödememe hakkı verir. Zamanaşımı süreleri, işçi alacaklarının türüne göre değişir.

İş Kanunu’na göre, işçi alacaklarında zamanaşımı süreleri şu şekildedir:

• Yol, ikramiye, izin ücreti, fazla çalışma ücretleri için 5 yıl
• Kıdem tazminatı ve ihbar tazminatı için 5 yıl
• İş kazasından kaynaklı tazminat için 10 yıl

Zamanaşımı süresi, alacağın muaccel hale geldiği, yani hukuken talep edilebilir hale geldiği tarihten itibaren başlar.

İşçilik alacaklarına ilişkin davalarda görevli ve yetkili mahkeme iş mahkemesidir.

Alacak talebinizi yazılı olarak iletmek için dilekçe örnekleri sayfamızdan faydalanabilirsiniz.

İşçi Alacaklarına Uygulanacak Faiz Oranları

İşçi alacaklarının faiz oranları, alacağın türüne, ödeme tarihine ve işverenin temerrüt durumuna göre değişir. Genel olarak, işçi alacaklarına 4857 sayılı İş Kanunu’na göre mevduata uygulanan en yüksek faiz oranı uygulanır. Ancak, bazı durumlarda yasal faiz oranı ya da mahkemece belirlenen faiz oranı da uygulanabilir.

Şöyle ki:

Faiz, alacağın muaccel olduğu tarihten itibaren işlemeye başlar. Kıdem tazminatı zamanında ödenmezse faiz talep edilip edilemeyeceği hakkında ayrıntılı bilgi için Kıdem Tazminatı Zamanında Ödenmezse Faiz İstenebilir mi? yazımıza bakabilirsiniz.

İŞÇİ ALACAK VE TAZMİNAT TÜRLERİ

Harbiye Hukuk Bürosu İş Hukuku Avukatı Hizmetlerimiz

Harbiye Hukuk Bürosu olarak alanında uzman İş Hukuku Avukatı kadromuzla aşağıdaki tüm süreçleri titizlikle yürütmekteyiz:

• İşçi yönünden haklı fesih şartlarının değerlendirilmesi
• İşverenin haklı fesih şartlarının değerlendirilmesi
• Fesih ihtarnamesi gönderilmesi ve cevap verilmesi
• Tarafların hukuki durumlarının değerlendirilmesi
• İş akdinin feshinden kaynaklanan davaların takibi
• İş kazasından kaynaklanan tazminat davaların takibi
• İşe iade davaları ile işçi alacaklarına ilişkin davaların (Tazminat türleri: kıdem, ihbar, fazla mesai vb.) takibi
• Genel olarak işçinin talep edebileceği tazminat türleri şunlardır:
  • Kıdem tazminatı
  • İhbar tazminatı
  • Fazla mesai tazminatı
  • Kötü niyet tazminatı
  • Sendikal tazminat
  • Ayrımcılık tazminatı
  • İş güvencesi (işe başlatmama) tazminatı

İşçi Alacak ve Tazminat Türleri Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

İşçi alacak ve tazminat türleri ile ilgili sorularınızı bu başlık altında cevapladık.

Av. Yusuf Emrehan Sucu

Tam burslu olarak eğitimini sürdürdüğü Kadir Has Üniversitesi Hukuk Fakültesi’ni tamamlamıştır. Hukuk eğitimi sırasında birden fazla sertifika programını tamamlamış, kurgusal mahkemelerde sıkça rol almıştır. İş Hukukuna ilişkin alacaklar ve Tazmin...

Tüm yazıları