İşçilik Alacakları Zamanaşımı Süreleri

İşçilik alacakları zamanaşımı süreleri, 4857 sayılı İş Kanunu ve 6098 sayılı Borçlar Kanunu hükümleri ile düzenlenmiştir. 25.10.2017 tarihinde yürürlüğe giren 7036 sayılı Kanunla İş Kanunu’na eklenen maddeler (ek madde 3 ve 8), ücret alacağı haricindeki feshe bağlı işçilik alacaklarındaki genel zamanaşımı süresini değiştirmiştir.

Ücret alacakları için İş Kanunu m. 32 gereği uygulanan 5 yıllık zamanaşımı süresi değişmemiştir. Diğer işçilik alacaklarında ise 7036 sayılı Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten sonra sona eren iş sözleşmeleri bakımından TBK m. 146’daki 10 yıllık zamanaşımı süresi uygulanmayacak, ek madde 3 gereği 5 yıllık zamanaşımı süresi uygulanacaktır.

İşçilik Alacakları Nelerdir?

İşçilik alacağı, işçinin çalışmasının karşılığı ve iş sözleşmesinin gereği olarak hak ettiği her türlü ücret ve tazminat gibi parasal alacaklardır.

İşçilik alacakları şunlardır:

• Ücret (maaş)
• Prim ve ikramiye alacağı
• Fazla mesai ücreti
• Hafta tatili ücreti
• Yol ve yemek ücretleri
• UBGT (ulusal bayram ve genel tatil günleri) ücretleri
• Yıllık izin ücreti
• Kıdem tazminatı
• İhbar tazminatı
• Kötü niyet tazminatı
• Ayrımcılık tazminatı
  

  İşçi Alacakları Nelerdir?

İşçilik Alacakları Zamanaşımı

Kanunlarda öngörülen işçilik alacakları zamanaşımı süreleri içinde işçi alacağını elde etmek için girişimde bulunmaz ise sürenin sonunda alacağını talep etme hakkını kaybeder. Borçlu işveren de borcunu ödemekten kaçınma hakkına sahip olur. İşçinin talep hakkını kaybettiği, borçlu işverenin ise borç ödemekten kaçınma hakkını elde ettiği bu süreye zamanaşımı süresi denir.

İşçilik alacakları zamanaşımı süreleri, hem İş Kanunu’nda hem de 6098 sayılı TBK’da düzenlenmiştir. Kanunda öngörülen zamanaşımı süreleri, TBK m. 148 gereği tarafların iradeleriyle değiştirilemez.

İş Kanunu ve TBK’da düzenlenen işçilik alacakları zamanaşımı süreleri alacağın niteliğine göre farklılık gösterdiğinden yazımızın devamında farklı işçilik alacakları için öngörülen zamanaşımı sürelerine ayrı başlıklar altında yer verilecektir.

İŞÇİLİK ALACAKLARI ZAMANAŞIMI SÜRELERİ

Kıdem ve İhbar Tazminatı Zamanaşımı

İş sözleşmesinden doğan tazminatlar için öngörülen zamanaşımı süreleri, 25.10.2017 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu’yla İş Kanunu’na eklenen ek 3 ve ek 8’inci maddeler vasıtasıyla değişikliğe uğramıştır. 7036 sayılı Kanunun yürürlüğe girdiği 25.10.2017 tarihinden önce sona eren iş sözleşmelerindeki işçiler için kıdem ve ihbar tazminatı zamanaşımı süresi 10 yıl olarak uygulanmaktaydı.

Bu hükmün kaynağı 6098 sayılı TBK’nın 146’ncı maddesidir. 25.10.2017 tarihinden sonra sona eren iş sözleşmelerindeki işçiler için ise kıdem tazminatı zamanaşımı süresi 5 yıl olarak uygulanacaktır. Her iki durumda da zamanaşımı süreleri iş sözleşmesinin sona erdiği tarihten itibaren işlemeye başlar.

Bilgi: 25.10.2017 tarihinden önce iş sözleşmesi sona erenler için 10 yıllık zamanaşımı uygulanıyordu. Ancak bu 10 yılın 25.10.2017’den sonraya sarkan kısmı 5 yılı aşıyorsa, aşan süre dikkate alınmaz. Zamanaşımı en geç 25.10.2022’de sona erer. Örneğin 01.08.2015’te sona eren bir iş sözleşmesi için bu hesaplama geçerlidir.

Ek madde 8/2 ile 10 yıllık zamanaşımı süresine sınırlama getirilmiştir. Şöyle ki, değişiklikten önceki bir tarihte sona eren iş sözleşmesine uygulanacak 10 yıllık zamanaşımı süresinin değişiklik tarihinden sonraya tekabül eden kısmı 5 yıldan uzunsa zamanaşımı süresi doğrudan 5 yıl olarak kabul edilir.

Kıdem ve İhbar Tazminatı Zamanaşımı

Örneğin, değişiklikten önce 01.08.2015 tarihinde sona eren bir iş sözleşmesi için öngörülen kıdem tazminatı zamanaşımı süresi 10 yıl olup, zamanaşımı 01.08.2025 tarihinde sona erecektir. Ancak değişiklik tarihinden sonraya tekabül eden kısım 5 yıldan uzun (25.10.2017 – 01.08.2025 = 7 yıl 9 ay 7 gün) olduğu için değişiklik tarihinden itibaren 5 yıllık zamanaşımı süresi uygulanır. Bu durumda kıdem tazminatı zamanaşımı süresi 25.10.2022 tarihinde sona erer.

Dolayısıyla değişiklikten önceki tarihlerde sona eren iş sözleşmeleri için TBK m. 146’da öngörülen 10 yıllık zamanaşımı süresi uygulanmamaktadır. Ek madde 8/2’de düzenlenen hüküm uygulama alanı bulmaktadır.

İhbar tazminatı zamanaşımı süresi de kıdem tazminatıyla aynı kurallara tabidir. 25.10.2017 sonrasında sona eren iş sözleşmelerinde her ikisi için de 5 yıllık süre geçerlidir.^[1]

Kötü niyet tazminatı ile ayrımcılık tazminatından doğan işçilik alacakları zamanaşımı süreleri, kıdem ve ihbar tazminatı için öngörülen zamanaşımı süreleri ile aynıdır. Kanun koyucu ek madde 3’te tazminat alacakları bakımından aynı zamanaşımı süresini benimsemiştir.

Ücret, Fazla Mesai ve Prim Alacaklarında Zamanaşımı Süreleri

Fazla mesai zamanaşımı süresi 5 yıldır. Süre, fazla mesainin yapıldığı tarihi izleyen ödeme gününden itibaren başlar.^[2]

İş Kanunu’nun 32’nci maddesi gereği ücret alacaklarında 5 yıllık zamanaşımı süresi uygulanır. Nitekim TBK m. 147/1’e göre de ücret gibi dönemsel alacaklar 5 yıllık zamanaşımına tabidir. Ayrıca 854 sayılı Deniz İş Kanunu ile 5953 sayılı Basın İş Kanunu kapsamında çalışan işçilerin iş sözleşmelerinden doğan işçilik alacakları zamanaşımı süreleri de TBK m. 147 hükmüne tabidir.

Zira bu kanunlarda iş sözleşmesi sona eren işçilerin ücret alacaklarının zamanaşımı süresi hakkında bir düzenleme bulunmamaktadır. Bu nedenle genel kanun niteliğindeki Borçlar Kanunu hükümlerine başvurmak gerekecektir.

İşçilik Alacaklarında Zamanaşımı Süreleri

İş Kanunu m. 32 ile TBK m. 147’de öngörülen 5 yıllık zamanaşımı süresi, ücret (aylık) alacağının yanı sıra ücret eki olarak kabul edilen aşağıdaki alacaklar bakımından da geçerlidir:

• Fazla mesai ücreti
• Fazla sürelerle çalışma ücreti
• Hafta tatili ücreti
• UBGT (ulusal bayram ve genel tatil) ücreti
• Prim ve ikramiye ücretleri

Ücret ve eklerinden kaynaklanan işçilik alacakları zamanaşımı süreleri hakkında bilinmesi gereken husus zamanaşımının başlangıç tarihidir. Ücret alacaklarında zamanaşımı süresi, iş sözleşmesinin sona erdiği tarihten itibaren değil, ücret alacağının muaccel olduğu tarihten itibaren başlar. Yani iş sözleşmesi devam ederken dahi zamanaşımı süresi başlayabilir ve işçi ücret alacağını işverenden talep edebilir.

Zamanaşımı başlangıcı için örnek vermek gerekirse, 29 Ekim gibi bir ulusal bayram gününde çalıştırılan işçi için zamanaşımı süresi o günden itibaren başlar. 2020 yılı Ekim ayına ait ücret alacağı için muacceliyet tarihi ayın sonudur ve zamanaşımı Ekim ayının bitmesiyle başlar.

Yıllık İzin Zamanaşımı Süreleri

Yıllık izin zamanaşımı süresi, işçinin işten ayrıldığı tarihe ve yürürlükteki kanuna göre değişmektedir. İşten ayrılış tarihiniz 25.10.2017’den sonraysa süre 5 yıldır.

Çalışanın yıllık izin hakkından doğan işçilik alacakları zamanaşımı süreleri, Borçlar Kanunu ile 7036 sayılı Kanunun yürürlüğe girdiği tarihlere göre değişkenlik göstermektedir.

Yeni Borçlar Kanunu’nun yürürlüğe girdiği 01.07.2012 tarihinden evvel işten ayrılanlar için yıllık izin zamanaşımı süresi 5 yıldır. Bu düzenlemenin dayanağı 818 sayılı eski Borçlar Kanunu’nun 126/3’üncü maddesidir.

Yeni Borçlar Kanunu’nun yürürlüğe girdiği 01.07.2012 tarihinden sonra ise yıllık izin zamanaşımı süresi 10 yıl olarak kabul edilmiştir. Buradaki 10 yıllık süre Yargıtay içtihatlarıyla oluşturulmuştur ve yasal dayanağını yine TBK’nın 146’ncı maddesinden almaktadır. Maddeye göre her alacak, kanunda aksine hüküm bulunmadıkça 10 yıllık zamanaşımı süresine tabidir.

Yıllık İzin Zamanaşımı Süreleri

7036 sayılı Kanun gereği, bu kanunun yürürlüğe girdiği 25.10.2017 tarihinden sonrası için öngörülen zamanaşımı süresi ise 5 yıldır.

Yukarıda sıralanan her üç durum için zamanaşımının başlangıcı iş sözleşmesinin sona erdiği, yani işçinin işten ayrıldığı tarihtir.

Yıllık izin hakkından doğan işçilik alacakları zamanaşımı süreleri için söz konusu olan ihtimaller tabloda gösterilmiştir:

İşçilik Alacaklarında Zamanaşımını Kesen ve Durduran Haller

İşçilik alacaklarında zamanaşımını kesen haller iş kanununda düzenlenmemiştir. Bu nedenle Borçlar Kanunu’nun 154’üncü maddesinde düzenlenen zamanaşımını süresini kesen haller uygulama alanı bulacaktır.

Aşağıdaki durumlarda işçilik alacakları zamanaşımı süreleri kesilir:

• Borçlunun borcu ikrar etmesi, alacağı tanıması, kabul etmesi
• Kanun veya Kanun Hükmündeki Kararnameler ile düzenlenen özel hükümler (Pandemi dönemi süresince Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile 16.03.2020-01.06.2020 tarihi arasındaki dönem)
• Dava açılması veya icra takibi yapılması
• İşçinin şikâyette bulunması (şikâyet üzerine işveren borcu ikrar ederse)
• Kısmi alacak davası (saklı tutulan kısım için zamanaşımı kesilmez, dava edilen kısım için zamanaşımı kesilir)

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin 2020/1527 Esas, 2020/7111 Karar ve 07.07.2020 tarihli kararına göre, işçinin Çalışma ve İŞKUR il müdürlüğüne şikâyette bulunması zamanaşımını kesen bir neden değildir. Sadece işverenin Çalışma ve İŞKUR il müdürlüğü nezdinde alacağı ikrar etmesiyle zamanaşımı kesilir.

Kısmi davada fazlaya ilişkin haklar saklı tutulmuş ise saklı tutulan kısım için zamanaşımı kesilmez, dava edilen kısım için zamanaşımı kesilir.^[3]

Yukarıda sayılan haller zamanaşımını kesen durumlara ilişkin örneklerdir. İşçilik alacakları zamanaşımı süreleri işçi tarafından arabuluculuk yoluna başvurulmuş olması halinde durur. 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu’nun (HUAK) 16. maddesinde arabuluculuk sürecinin sürelere etkisi düzenlenmiştir.

Maddeye göre, arabuluculuk süreci başladıktan sonra sona erinceye kadar geçen süre, zamanaşımı veya hak düşürücü sürelerin hesaplanmasında dikkate alınmamaktadır. Haliyle işçilik alacaklarından doğan uyuşmazlıklarda arabuluculuk yoluna gidildiğinde, arabuluculuk süreci boyunca zamanaşımı süreleri işlemez ve durur. Arabuluculuk süreci bittikten sonra kaldığı yerden işlemeye devam eder.

İşçilik Alacaklarında Zamanaşımını Durduran Haller

Arabuluculuk sona erdiğinde kalan zamanaşımı süresi kaldığı yerden devam eder. Örneğin ücret alacağı için 3 yıl dolmuşken arabuluculuğa gidilmişse ve süreç 2 ay sürmüşse, arabuluculuk sonrasında geriye kalan 2 yıl işlemeye devam eder.

Kanun veya kanun hükmünde kararnameler ile düzenlenen özel hükümler ile de zamanaşımı sürelerinin durdurulması mümkündür. Bu şekilde zamanaşımının durmasına en önemli ve güncel neden Pandemi döneminde yani 16.03.2020-01.06.2020 tarihleri arasındaki dönem için sürelerin durmasıdır.

Kanun hükmünde kararname ile bu süreçte zamanaşımı sürelerinin durmasına karar verilmiş olup belirlenen sürelerin zamanaşımına ilave edilerek sürecin tespiti mümkündür.

Zamanaşımı Sürelerinin Dolması Durumunda İşçinin Hakları

İşçilik alacakları zamanaşımı süreleri, işçinin alacağını dava edebilmesinin süre yönüyle sınırını belirlemektedir. Zamanaşımı süresi içerisinde arabuluculuğa götürülemeyen yahut dava edilemeyen işçilik alacağı zamanaşımına uğradığı için dava edilebilirlik özelliğini kaybeder.

İşçi artık söz konusu alacağı nedeniyle işvereni dava edemez, arabuluculuk yoluna gidemez. Ancak söz konusu alacak tamamen ortadan kalkmaz, eksik borç haline gelir. Dava edilemese de borç olarak varlığını korur.

Zamanaşımına uğrayan alacak “eksik borç” niteliği kazanır. Eksik borçta alacak hukuki varlığını sürdürür. İşveren ödeme yaparsa bu ödeme geçersiz sayılmaz ve geri istenemez. İşçi yalnızca dava yolunu kaybeder. Bu nedenle zamanaşımı dolmadan harekete geçmek, işçinin hak kaybını önlemenin tek yoludur.^[4]

Zamanaşımı Süresi Nasıl Hesaplanır?

İşçilik alacaklarında zamanaşımı süreleri hesaplanırken alacağın niteliği, yani ücret veya tazminat alacağı olup olmadığı önem arz eder. Alacak eğer bir ücret veya ücret eki alacağı ise zamanaşımının hesaplanmasında muacceliyet tarihi dikkate alınır. Örneğin aylık ücret alacağında muacceliyet tarihi ayın son günü, UBGT ücreti alacağında ise çalışma yapılan ulusal bayram günüdür. Bu tarihten itibaren 5 yıllık zamanaşımı uygulanır.

Kıdem ve ihbar tazminatı zamanaşımı ise iş sözleşmesinin sona erdiği tarih dikkate alınarak hesaplanır ve işlemeye başlar.

Geriye dönük tazminat talep edebileceğiniz azami süre, alacağın türüne göre 5 yıldır. Kıdem ve ihbar tazminatı için bu 5 yıl iş sözleşmesinin sona erdiği günden, ücret ve fazla mesai alacakları için her bir alacağın muaccel olduğu tarihten itibaren işler. Süre dolmadan önce arabulucuya başvurmak veya dava açmak bu hakları korur.

Aşağıdaki tablo, iş sözleşmesinin sona erdiği tarihe göre kıdem ve ihbar tazminatı alacağının zamanaşımına uğradığı son günü göstermektedir.

Uyarı: Pandemi dönemi (16.03.2020-01.06.2020) için yürürlüğe giren durdurma kararnamesi, bu tarihlerde işleyen zamanaşımı sürelerine 76 gün eklenmesini gerektirir. Yukarıdaki tabloda bu ilave dikkate alınmamıştır.

işçilik alacakları zamanaşımı süreleri

İşçilik Alacakları Zamanaşımı Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

İşçilik alacakları zamanaşımı süreleri ile ilgili en çok merak edilen soruları ve yanıtlarını aşağıda derledik.

Av. Yusuf Emrehan Sucu

Tam burslu olarak eğitimini sürdürdüğü Kadir Has Üniversitesi Hukuk Fakültesi’ni tamamlamıştır. Hukuk eğitimi sırasında birden fazla sertifika programını tamamlamış, kurgusal mahkemelerde sıkça rol almıştır. İş Hukukuna ilişkin alacaklar ve Tazmin...

Tüm yazıları