İş Davalarında Arabuluculuk Süreci Nasıl İşler?

İş davalarında arabuluculuk, kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, fazla mesai ücreti ve işe iade gibi işçilik alacaklarında dava açılmadan önce başvurulması zorunlu bir dava şartıdır. Arabulucuya başvurmadan doğrudan açılan iş davası, dava şartı yokluğu nedeniyle usulden reddedilir.

Süreç kanunen üç hafta içinde tamamlanır; taraflar arabulucu önünde anlaşamazsa son tutanakla birlikte iş mahkemesinde dava açma hakkı doğar. Aşağıda arabulucuya nasıl başvurulacağı, sürecin aşamaları, süreler ve zamanaşımı ile arabuluculuk sonrası dava açma süreci ele alınmıştır.

İş Davalarında Dava Şartı Arabuluculuk

Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu’na göre arabuluculuk, sistematik teknikler uygulayarak görüşmek ve müzakerelerde bulunmak amacıyla tarafları bir araya getiren, onların birbirlerini anlamalarını ve çözümlerini kendilerinin üretmesini sağlayan, tarafların çözüm üretemediği hallerde çözüm önerisi de getirebilen, uzmanlık eğitimi almış tarafsız ve bağımsız bir üçüncü kişinin katılımıyla yürütülen bir uyuşmazlık çözüm yöntemidir.

Kanun, bazı uyuşmazlıklar için mahkemeye dava açmadan önce arabulucuya gitme zorunluluğu getirmiştir; bu duruma zorunlu arabuluculuk denir ve burada arabuluculuk bir dava şartıdır.

7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu‘nun 3. maddesine göre, bireysel veya toplu iş sözleşmesine dayanan işçi veya işveren alacağı ve tazminatı ile işe iade talebiyle açılan iş davalarında arabulucuya başvuru dava şartıdır. İş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat ile bunlarla ilgili tespit, itiraz ve rücu davaları bu hükmün dışındadır.

Zorunlu arabuluculuğa tabi davalara işe iade davaları, ihbar tazminatı alacaklarından doğan davalar, kıdem tazminatı alacaklarından doğan davalar ve boşta geçen süre tazminatından doğan davalar örnek gösterilebilir. Zorunlu ve ihtiyari arabuluculuk arasındaki genel ayrıma ilişkin ayrıntılı bilgiye buradan ulaşılabilir.

İş Davalarında Dava Şartı Arabuluculuk

İş Hukukundan Kaynaklı Uyuşmazlıklarda İhtiyari Arabuluculuk

İhtiyari arabuluculuk, kanunda dava şartı olarak arabuluculuğun öngörülmediği hallerde tarafların anlaşarak kendi iradeleriyle arabuluculuğa başvurmasıdır. Arabuluculuk Kanunu’nun 1. maddesine göre, yabancılık unsuru taşıyanlar dahil olmak üzere yalnızca tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebilecekleri iş veya işlemlerden doğan özel hukuk uyuşmazlıklarının çözümünde arabuluculuğa başvurulabilir.

İş Kanunu’nda zorunlu tutulan haller dışında, tarafların serbestçe tasarruf edebilecekleri konularda ihtiyari arabuluculuğa başvurması mümkündür. İşçi ve işveren iş sözleşmesini karşılıklı olarak sona erdirmek istiyorsa, ortaya çıkacak işçilik alacaklarının miktarını, ödeme zamanını ve arabuluculuk ücretinin nasıl karşılanacağını arabuluculuk yoluyla belirleyip bir tutanakla hüküm altına alabilir.

İş kazasından doğan maddi ve manevi tazminat davalarında, meslek hastalığından doğan tazminat davalarında ve maluliyet oranına ilişkin itiraz veya tespit davalarında da ihtiyari arabuluculuğa başvurulabilir.

İş Hukukundan Kaynaklı Uyuşmazlıklarda Arabulucuya Nasıl Başvurulur?

İş hukukundan kaynaklı bir uyuşmazlıkta dava açmak isteyen işçi veya işveren, karşı tarafın yerleşim yerindeki — karşı taraf birden fazlaysa bunlardan herhangi birinin yerleşim yerindeki — veya işyerinin bulunduğu yerdeki adliyenin arabuluculuk bürosuna başvurabilir.

Bu adliyelerde arabuluculuk bürosu yoksa başvuru yazı işleri müdürlüğüne yapılır; UYAP Vatandaş Portalı üzerinden elektronik başvuru da mümkündür. İş davalarında arabuluculuk yoluna başvurmadan dava açılamaz. Arabuluculuk başvurusunun genel işleyişine ilişkin ayrıntılı bilgiye buradan ulaşılabilir.

İş Hukukundan Kaynaklı Uyuşmazlıklarda Arabulucu Nasıl Belirlenir?

Başvurunun ardından görev yapacak arabulucu, Arabuluculuk Daire Başkanlığı’nın arabuluculuk siciline kayıtlı arabulucular arasından gönderdiği listeden taraflarca seçilir. Taraflar arabulucu üzerinde anlaşamazsa görevlendirmeyi arabuluculuk bürosu yapar. Büro tarafından atanan arabulucu, yetkili olup olmadığını kendiliğinden araştırmaz; taraflar yetkisizlik iddiasında bulunursa arabulucu bunu büroya bildirir ve yetki incelemesini Sulh Hukuk Mahkemesi yapar.

İş Hukukundan Kaynaklı Uyuşmazlıklarda Arabuluculuk Süreci ve Aşamaları

Arabulucunun belirlenmesinin ardından arabulucu taraflarla iletişime geçerek görüşmenin yeri ve saati hakkında bilgi verir. Taraflar arabuluculuk görüşmelerine bizzat katılabileceği gibi vekilleri veya kanuni temsilcileri aracılığıyla da katılabilir; işveren yazılı bir belgeyle yetkilendirdiği bir çalışanı da kendisini temsilen görüşmeye gönderebilir.

İlk oturum, arabulucunun tarafları davet etmesiyle başlar ve amacı tarafları ortak bir noktada anlaşmaya yöneltmektir. Arabulucu bu süreçte her iki tarafa da eşit davranmak zorundadır ve tüm oturumlar tutanağa geçirilir. Anlaşma sağlanamazsa bu durum son tutanakta belirtilir ve dava aşamasına geçilir.

Süreç tamamen gizlidir; anlaşma amacıyla söylenen hiçbir şey davada delil olarak kullanılamaz. Süreç kanunen 3 hafta içinde tamamlanır, arabulucunun zorunlu gördüğü hallerde en fazla 1 hafta uzatılabilir.

İş davalarında arabuluculuk sürecinin aşamaları kısaca şöyle özetlenebilir:

• Hazırlık aşaması: uyuşmazlığın arabuluculuğa gönderilmesi, arabulucunun seçimi, katılımcıların ve ücretin belirlenmesi
• Giriş aşaması: ilk ortak toplantının belirlenmesi
• Öykü anlatma aşaması
• Sorun çözme aşaması
• Anlaşma ve sonraki adımlar aşaması, ya da anlaşamama ve sürecin sona ermesi

İş Hukukundan Kaynaklı Uyuşmazlıklarda Arabuluculuk Süreci ve Aşamaları

İş Hukukundan Kaynaklı Uyuşmazlıklarda Tarafların Hak ve Yükümlülükleri

Arabulucunun bu süreçteki yükümlülükleri şunlardır: hüküm vermekten çekinme, tarafsız kalma ve davranma, eşit davranma, hukuki yol göstermekten kaçınma ve tarafları aydınlatma, görevini bizzat yerine getirme, sır saklama ve tanıklıktan çekinme, belge ve dosyayı saklama.

Tarafların yükümlülüğü görüşmelere katılmak, katılmadıkları takdirde doğacak sonuçlara katlanmaktır. Taraflar süreç boyunca eşit haklara sahiptir ve arabulucu tarafsız davranmak zorundadır. Süreç iradi olduğundan taraflar isterlerse katılmayabilir veya süreci sonlandırabilir; ayrıca tamamen gizli yürütülür, yani tarafların bu süreçte söyledikleri hiçbir şey açılacak davada aleyhlerine kullanılamaz.

İş Davalarında Arabuluculuk Sürecinde Avukat ile Temsilin Önemi

İş davalarında arabuluculuk sürecinde tarafların avukatla temsil edilmesi zorunlu değildir, ancak avukatla temsil hak ve menfaatlerin korunması açısından önemli avantajlar sağlar. Hukuk sistemimizde süreler ve usul kuralları belirleyicidir; bu konularda hataya düşülmesi geri döndürülemez zararlara yol açabilir.

Arabuluculuk sürecinin başlatılması kolay olsa da, arabulucu taraflara hukuki danışmanlık yapamaz ve kararı taraflar birlikte verir. Bu kararın alınmasında avukattan destek almak hak kaybını önlemek açısından önemlidir. Arabuluculuk sürecinin olumsuz sonuçlanması halinde açılacak davanın da sıkı şekil şartlarına tabi olması nedeniyle, sürecin tamamında hukuki destek almak faydalı olacaktır.

İş Davalarında Arabuluculukta Süreler ve Zamanaşımı

Arabulucuya başvurma süresi, açılacak davanın zamanaşımı süresine göre değişir. Örneğin işe iade davasında zamanaşımı süresi 1 ay olduğundan arabulucuya başvuru süresi de 1 aydır. Zorunlu arabuluculukta süreç boyunca dava zamanaşımı ve diğer hak düşürücü süreler durur, ihtiyari arabuluculukta böyle bir durum söz konusu değildir. Sürecin olumsuz sonuçlanması halinde işçi, son tutanağın imzalanmasından itibaren 2 hafta içinde davasını açmalıdır.

İş davalarında arabuluculuk süreci kanunen 3 hafta sürer, arabulucunun zorunlu bulduğu hallerde bu süre 1 hafta daha uzatılabilir (7036 sayılı Kanun m.3/10).

İş Davalarında Arabuluculuk Sürecinin Sona Ermesi

Süreç tarafların anlaşmasıyla sona ererse bir anlaşma belgesi düzenlenir; anlaşılamazsa bu durum bir tutanakla kayıt altına alınır. Bu belgeler başvurucu, başvurucu vekili, karşı taraf, karşı taraf vekili ve arabulucu tarafından imzalanır; imzalanmadığı takdirde imzalanmama sebebi arabulucu tarafından belirtilerek yalnızca arabulucu imzalar.

Üzerinde anlaşılan konularda daha sonra dava açılamaz; anlaşılamayan konularda ise tutanağın düzenlenmesinden itibaren 2 hafta içinde dava açılabilir.

İş Davalarında Arabuluculuk Toplantısına Katılmayan Tarafın Hukuki Sorumluluğu

Taraflardan biri geçerli bir mazereti olmadan ilk toplantıya katılmaz ve bu nedenle arabuluculuk süreci sona ererse, bu durum son tutanakta belirtilir. Toplantıya mazeretsiz katılmayan taraf, açılacak davada kısmen veya tamamen haklı çıksa bile yargılama giderlerinin tamamını ödemekle yükümlü olur ve lehine vekalet ücretine hükmedilmez.

Her iki tarafın da katılmaması halinde arabuluculuk faaliyeti bu sebeple sona erer ve açılacak davada yargılama giderleri taraflarda kendi üzerlerinde kalır.

Arabuluculuk Sürecinin Sona Ermesinin Hukuki Sonuçları

• Zorunlu arabuluculukta durmuş olan zamanaşımı süresi, süreç sona erdiğinde yeniden işlemeye başlar.
• Sürecin olumsuz sonuçlanması halinde taraflara 2 haftalık dava açma süresi tanınır.
• Sürecin olumlu sonuçlanması halinde, üzerinde anlaşılan konular için dava açma hakkı ortadan kalkar.
• Anlaşılan konular için düzenlenen anlaşma belgesi, gerekli şartları taşıması halinde icra edilebilir niteliktedir.

Arabuluculuk Sonunda İcra Edilebilirlik Şerhi

Sürecin anlaşmayla sonuçlanması halinde düzenlenen anlaşma belgesi mahkeme hükmü niteliğindedir ve icra edilebilir. Taraflar yükümlülüklerini süresi içinde yerine getirirse süreç tamamen sona erer; getirmezse anlaşma belgesinin icraya konulması gerekir.

Anlaşma belgesinin başvurucu, başvurucu vekili, karşı taraf, karşı taraf vekili ve arabulucu tarafından imzalanmış olması halinde belge doğrudan icraya konulabilir. Taraf veya vekillerden birinin imzası yoksa, belgenin icraya konu edilebilmesi için arabulucunun görev yeri Sulh Hukuk Mahkemesi’nden icra edilebilirlik şerhi alınması gerekir. Mahkeme, şerh talepli dilekçeyi inceleyip iki hafta içinde karara bağlar.

Arabuluculuk Sonunda İcra Edilebilirlik Şerhi 

Arabuluculuk Sonrası Dava Süreci

Arabuluculuk sonrası tarafların anlaşamaması halinde, son tutanağın düzenlenmesinden itibaren 2 hafta içinde dava açılması gerekir. Bu tutanağın dava dilekçesiyle birlikte mahkemeye sunulması gerekir; sunulmazsa hakimin verdiği süre içinde tamamlanmalıdır. Bu süre içinde de sunulmazsa, arabuluculuk dava şartı yerine getirilmemiş sayılır ve davaya devam edilmez.

İş Davalarında Arabuluculuk Süreci ile İlgili Yargıtay Kararları

15. Hukuk Dairesi, 2022/436 Esas, 2022/1380 Karar

“İş sözleşmesinin feshi sonrasında davalı talebi üzerine tarafların ihtiyari arabuluculuğa başvurduğu ve 29/04/2020 tarihinde anlaşıp, anlaşma belgesini imzaladıkları, belge içeriğinde bir kısım tazminat ve alacaklara karşılık davacıya net 98.878,75 TL ödeneceğinin kararlaştırıldığı görülmüştür. […] Mahkemece, arabulucu önünde yapılan anlaşmanın ibra niteliğinde olduğu, ibraya ilişkin hükmün emredici nitelikte bulunduğu ve 6325 Sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu’nun 1. maddesi uyarınca tarafların ancak üzerinde serbestçe tasarruf edebilecekleri konuda arabulucuya gidebilecekleri hususunun düzenlendiği, ibra niteliğinde belge üzerinde tarafların serbestçe tasarruf edebilecekleri bir durum söz konusu olmadığı gerekçesiyle dava kabul edilmiştir. Arabulucu önünde yapılan anlaşmada ibraya ilişkin 6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 420. maddesinin uygulanması mümkün değildir. […] Açıklanan nedenlerle, davanın reddine karar verilmesi gerekirken, yazılı gerekçe ile kabulü hatalı olup bozmayı gerektirmiştir.”

9. Hukuk Dairesi, 2022/6390 Esas, 2022/8656 Karar

“Somut uyuşmazlıkta; Yönetmelik yürürlük tarihinden önce davalılardan […] ile yapılan arabuluculuk başvurusunda başvuru konusu, ‘Kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, fazla çalışma ücreti vb işçilik hak edişlerinin ödenmesi’ olarak […] belirtilmiştir. […] İşçi başvuru formunda alacak kalemlerini ayrı ayrı sayma yoluna gitmiş; arabuluculuk son tutanağında da faaliyete konu alacak kalemleri tek tek sayılmıştır. Son tutanakta yer almayan ancak dava konusu edilen kur farkından kaynaklı ücret alacağının arabuluculuk görüşmelerine konu edildiğinin kabulü olanaklı değildir. Belirtilen sebeple dava konusu kur farkından kaynaklı ücret alacağı yönünden zorunlu arabuluculuk dava şartı yerine getirilmediğinden davanın usulden reddine karar verilmesi gerekirken işin esasına girilmesi hatalı olup bozmayı gerektirmiştir.”

9. Hukuk Dairesi, 2019/3694 Esas, 2019/13040 Karar

“Arabulucunun aynı zamanda davalı şirketin avukatı olduğu ileri sürülmüş olup, bu durum davalı vekili tarafından verilen cevap dilekçesinde doğrulanmıştır. 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu’nun 9/2. maddesine göre, ‘Arabulucu olarak görevlendirilen kimse, tarafsızlığında şüphe edilmesini gerektirecek önemli hal ve şartların varlığı halinde, bu hususta tarafları bilgilendirmekle yükümlüdür.’ Somut uyuşmazlıkta arabulucunun davalı şirketin avukatı olarak görev yaptığı halde arabuluculuk görüşmeleri öncesinde davacı tarafı bu yönde bilgilendirdiği ortaya konulamamıştır. […] Kanun hükümlerine göre usulüne uygun bir başvuru olmadığı, arabuluculuk görüşmelerinin hiç yapılmadığı ve usulüne uygun geçerli bir tutanak düzenlenmediği dikkate alınarak […] ilk derece mahkemesi ile Bölge Adliye Mahkemesi kararlarının BOZULMASINA karar vermek gerekmiştir.”

İş Hukukunda Arabuluculuk Süreci Hakkında Sık Sorulan Sorular

İş davalarında arabuluculuk süreciyle ilgili en çok merak edilen sorular ve kısa cevapları aşağıda yer almaktadır.

Av. Hulusi Hatıpoğlu

Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesinden onur öğrencisi olarak mezun olmuştur. Avukatlık kariyerine Konya Barosu’nda başlayan Arb. Av. Hulusi Hatıpoğlu, kariyerini İstanbul’da devam ettirmektedir. Özellikle İş Hukuku, İş ve Sosyal Güvenlik Hukuku, ...

Tüm yazıları