İşten Çıkartılan İşçinin Hakları

Ülkemizde, işveren tarafından, işçilerin haksız yere işten çıkartıldığı sıklıkla görülmektedir. İşten çıkartılan işçinin, işverenine karşı öne sürebileceği, kanundan doğan birtakım hakları vardır.

İşten çıkartılan işçinin haklarından bazıları, ihbar tazminatı, kıdem tazminatı, mobbing nedeniyle işten ayrılan işçinin tazminat hakkı, işten çıkartıldığında ödenmemiş mesai ücretlerini isteme hakkı, yıllık izin alacağı, içeride kalmış maaşı varsa eğer maaş alacağı, asgari geçim indirimi alacağı (agi), işe iade hakkıdır. İşten çıkartılan işçi, gasp edilen bir veya birden fazla hakkını, hukuki yollara başvurarak, tazmin edebilir.

İşten Çıkartılan İşçinin Hakları

Kurulan iş ilişkisi, bazı nedenlerle sona erdirildikten sonra işten çıkartılan işçinin kanundan doğan birtakım hakları söz konusu olur. Bu haklar şunlardır:

• Tazminat Hakkı
• İşten Çıkartıldığında Ödenmemiş Mesai Ücretlerini İsteme Hakkı
• Yıllık İzin Alacağı
• Maaş Alacağı
• Asgari Geçim İndirimi Alacağı
• İşe İade Davası Açma Hakkı

İhbar Tazminatı Nedir?

İşten çıkartılan işçinin en önemli hakkı tazminat hakkıdır. Bu tazminat hakkının ilki ihbar tazminatıdır.

İşçinin işten aniden, haber verilmeksizin veya ihbar süresi bitiminden önce çıkartılması durumunda işveren tarafından işçiye ödenmesi gereken tazminat çeşidi ihbar tazminatıdır. Tazminatın kaç haftalık ücrete karşılık geldiğini görmek için önce ihbar süresi hesaplama yapılır. İşten çıkartılan işçiler, bu hakka sahiptir.

İstanbul İş Hukuku Avukatı

Kıdem Tazminatı Nedir?

İşten çıkartılan işçinin haklarından olan tazminat hakkından bir diğeri olan hak, kıdem tazminatı hakkıdır. Kıdem tazminatı, bir işçinin, bir işyerinde belli bir süre çalıştıktan sonra, işveren tarafından işine haksız bir şekilde son verildikten ya da emeklilik dolayısıyla işten ayrılmak durumunda kalan işçiye, o işyerinde çalıştığı süreye göre, işten çıkartılan ya da emeklilik dolayısıyla işinden ayrılan işçiye topluca ödenen paradır.

Kıdem Tazminatı Nedir?

İşe İade Nedir?

İşveren, iş akdini haksız bir nedenden ötürü feshedip, işçiyi haksız yere işten çıkartırsa işçi, işe iade davası açabilir. İşe iade davası açmanın birtakım şartları vardır. İşçinin çalıştığı işyerinde en az 30 işçinin halihazırda çalışıyor olması ve işten çıkartılan işçinin işyerinde en az 6 aylık kıdeminin bulunması gerekir. ^[1]

İşten çıkartılan işçi, bir ay içerisinde iş mahkemesine başvurmazsa, işe iade edilme hakkını kaybeder. Toplu işten çıkartılma durumu söz konusu olduğunda işten çıkartılan işçiler, toplu bir şekilde dava açamazlar. İşten çıkartılan işçiler davasını kendisi açabilir.

İŞE İADE DAVASI VE ŞARTLARI

Altı Ay Dolmadan İşten Çıkarma Tazminatı

Henüz 6 ayı dolmadan işten çıkartılan işçi, kıdem tazminatı almaya hak kazanamaz ancak ihbar tazminatı almaya hak kazanır. Kıdem tazminatı hakkı için aynı işyerinde en az 1 yıl çalışmış olmak gerekir.

İş Kanunu m.17‘ye göre işi 6 aydan az sürmüş işçi için ihbar süresi 2 haftadır ^[2], ihbar tazminatı bu 2 haftalık ücret üzerinden hesaplanır.

İşveren, ihbar süresine hiç uymadan ve fesih hakkını kötüye kullanarak işçiyi çıkarırsa kötü niyet tazminatı gündeme gelir. Bu tazminat ihbar süresinin 3 katı tutarındadır ^[3], 6 ayını doldurmamış bir işçi için bu, 6 haftalık ücrete karşılık gelir.

Fesih dil, ırk, cinsiyet, engellilik, din gibi ayrımcı bir sebebe dayanıyorsa işçi ayrı bir tazminat isteyebilir. Bu tazminat 4 aya kadar ücret tutarındadır. ^[4]

4857 sayılı İş Kanunu, en fazla 2 aylık bir deneme süresi öngörmüştür. Bu süre içerisinde işçiye tazminat ödenmez, deneme süresinde işten çıkarılan ya da kendi rızasıyla çıkan işçi işsizlik maaşı da alamaz.

Altı Ay Dolmadan İşten Çıkarma Tazminatı

1, 3, 4 ve 5 Ay Çalışıp İşten Çıkarılan İşçinin Durumu

Deneme süresi bittikten sonra, 6 ay dolmadan işten çıkarılan her işçi aynı kurala tabidir. 1 ay, 3 ay, 4 ay ya da 5 ay çalışmış olması sonucu değiştirmez, kıdem tazminatı hiçbirinde doğmaz, ihbar tazminatı hepsinde doğar.

Altı Ayı Doldurduktan Sonra İşten Çıkarılma

Kıdemi tam 6 ayı geçen işçi için ihbar süresi uzar. İş Kanunu m.17‘ye göre 6 ay ile 1,5 yıl arasında kıdemi olan işçinin ihbar süresi 4 haftadır. Kıdem tazminatı hakkı ise hâlâ doğmaz, çünkü bunun için 1 tam yıl gerekir.

Bir Yıl Dolmadan İşten Çıkarma Tazminatı

Yukarıdaki başlıkta, deneme süresini tamamlayan işçinin, işinden çıkartılması halinde ihbar tazminatı almaya hak kazanacağından bahsetmiştik. Çalıştığı iş yerinde deneme süresini tamamlayan, ancak 1 yıl çalışma süresini doldurmayan işçi, bu süre içerisinde işinden çıkartıldığı takdirde ihbar tazminatına hak kazanır ancak kıdem tazminatına hak kazanamaz. Kıdem tazminatına hak kazanabilmesi için, aynı işyerinde en az 1 yıl çalışmış olması gerekir.

Bu kural, işçinin 6 ay, 9 ay, 10 ay ya da 11 ay çalışmış olmasına göre değişmez, kıdem 1 yılı doldurmadıkça kıdem tazminatı hakkı doğmaz.

İhbar süresi kıdeme göre değişir. 6 ay ile 1,5 yıl arasında kıdemi olan işçi için ihbar süresi 4 haftadır, bu nedenle 9, 10 veya 11 aylık işçinin ihbar tazminatı da 4 haftalık ücret üzerinden hesaplanır.

İşverenin, kıdem tazminatından kaçınmak için işçiyi 1 yıl dolmadan hemen önce işten çıkarması kötü niyet göstergesi sayılabilir ve ayrı bir tazminat talebine konu olabilir.

Bir Yıl Dolmadan İşten Çıkarma Tazminatı

İşe İade Talep Hakkı

İşe iade talebiyle önce arabulucuya başvurulur. Fesih bildiriminin tebliğinden itibaren 1 ay içinde bu başvuru yapılmazsa işe iade hakkı kaybedilir. ^[5]

Arabuluculukta anlaşma sağlanamazsa son tutanak tarihinden itibaren 2 hafta içinde iş mahkemesinde dava açılabilir. Toplu işten çıkarmalarda işçiler ortak dava açamaz, her işçi davasını kendi adına açar.

İstanbul İş Hukuku Avukatı

İşe Başlatmama Tazminat Hakkı

İşten çıkartılan işçi, işe iade davasını kazandığı halde işveren, işçiyi işe bir ay içerisinde geri almamışsa, işçiye en az dört aylık ve en çok sekiz aylık ücret tutarında tazminat ödemekle yükümlüdür. 4-8 aylık ücret tutarının neye göre belirleneceği hususunda Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin vermiş olduğu 2015/6315E ve 2015/13291 sayılı kararlarına bakmak gerekir. Bu kararlara göre, iş güvencesi niteliğindeki bu tazminat, işçinin kıdemi, fesih sebebi gibi olgular dikkate alınarak belirlenmelidir. ^[6]

Boşa Geçen Sürede Tazminat Hakkı

İşveren, iş sözleşmesini sebepsiz yere feshetmişse, açılan iade davası süresince boşa geçen süre söz konusu olur. Bu işçi, boşa geçen sürenin tazminatını da isteyebilir. Bu tazminat, işçinin 4 aylık alacağından fazla olamaz. ^[7]

İşten Kovulan İşçinin Kıdem Tazminatı Hakkı

Kıdem tazminatı, işçinin işten çıkartıldığı tarihte ödenir. İşten çıkartılan işçinin kıdem tazminatına hak kazanması için, işçi, o işyerinde en az bir yıl çalışmış olmalıdır. İşten çıkartılan işçinin ya da emekli olmuş işçinin kıdem tazminatı hesaplaması aşağıdaki gibi yapılır:

• Kıdem Tazminatı= İşçinin aldığı son ücret * çalıştığı yıl sayısı

Örneğin, bir işçi son olarak 20.000 TL kazanmışsa ve 10 yıldır çalışmışsa, 20.000×10= 200.000 TL (işçinin kazandığı kıdem tazminatı).

İşten Çıkarılan İşçinin İhbar Tazminatı Hakkı

Süresiz iş sözleşmesiyle çalışan işçiler, haklı bir sebebe bağlanmadan iş sözleşmesini feshetmek ve bulunduğu işyerinden ayrılmak isterlerse, bu durumu belirli bir süre içerisinde işverenine bildirmelilerdir. İşverenler de hakeza, işçisiyle arasındaki sözleşmeyi sona erdirip, işçiyi işten çıkartmak istiyorsa, bu durumu belli bir süre öncesinden çalışanına bildirmelidir. Buna da ihbar süresi denir.

İhbar süresi, işçinin aynı işyerinde çalıştığı süreye göre değişkenlik gösterir. Örneğin aynı işyerinde işçilerden biri 6 aydır, diğeri ise 2 yıldır çalışıyorsa, ikisinin ihbar süreleri birbirlerinden farklıdır.

İhbar sürelerinin hesaplanması, İş Kanunu’nun 17. maddesinde verilen sürelere göre yapılır. ^[8] İlgili hükme göre, iş sözleşmeleri:

1. a) İşi altı aydan az sürmüş olan işçi için, bildirimin diğer tarafa yapılmasından başlayarak iki hafta sonra,
2. b) İşi altı aydan bir buçuk yıla kadar sürmüş olan işçi için, bildirimin diğer tarafa yapılmasından başlayarak dört hafta sonra,
3. c) İşi bir buçuk yıldan üç yıla kadar sürmüş olan işçi için, bildirimin diğer tarafa yapılmasından başlayarak altı hafta sonra,
4. d) İşi üç yıldan fazla sürmüş işçi için, bildirim yapılmasından başlayarak sekiz hafta sonra,

feshedilmiş sayılır.

Bu süreler kanunun öngördüğü asgari sürelerdir. İş Kanunu’nun 17. maddesinin 2. fıkrasına göre bu süreler, sözleşmeyle artırılabilir. Yani işçi ve işveren, kanundaki sürelerden daha azına inmemek kaydıyla, ihbar sürelerini kendi aralarında belirleyebilirler.

İşten Çıkarılan İşçinin Yıllık İzin Alacağı Hakkı

İşten çıkartılan işçilerin haklarından biri de yıllık izin alacağıdır. İşçinin, bu hakka sahip olabilmesi için, çıkartıldığı iş yerinde en az 1 yıl çalışmış olması gerekir. İşçi, yıllık iznini kullanmadan işten çıkartıldıysa, işverenden yıllık izin alacağını talep edebilir.

İşçi İşten Çıkartıldığında Maaş Hakkı

İşten çıkartılan işçinin, işten ayrıldığı vakit, işyerinde ödenmemiş maaşı kalmışsa, işveren, işçinin ödenmemiş maaşını ödemekle yükümlüdür. Eğer işten çıkartılan işçinin maaşı ödenmezse, işçi işvereni dava edebilir.

Ödenmemiş maaşın talep edilebilmesi için, ödenmemiş maaş miktarı önemli değildir. İşçinin ödenmemiş bir günlük maaşı bile söz konusuysa, hakkını dava yoluyla alabilir.

İşçinin Diğer İşçilik Alacakları Hakları

İşten çıkartılan işçinin, işten çıkartıldığında fazla mesaileri, işveren tarafından işçiye ödenmemişse, bu mesai ücretlerini işverenden istemeye hakkı vardır. İşveren, mesaiye bıraktığı işçisine, mesai ücretini, normal iş saatindeki ücretinden daha fazla bir ücretle ödemelidir. İşçi, eğer bu mesai ücretleri, işveren tarafından kendisine ödenmemişse, dava açarak hakkını talep edebilir.

İşyerinden çıkartılan işçinin haklarından olan asgari geçim indirimi, işveren tarafından işçiye ödenmemişse işçi, asgari geçim indirimini işvereninden talep edebilir. Asgari geçim indirimi bir vergi indirimidir.

Çalışanın aldığı ücretin belirli bir kısmı vergi dışı bırakılarak vergilendirilmeden çalışana verilmiş olur. Asgari geçim indirimi ödemeleri, geriye dönük olarak beş yılı kapsayacak şekilde işverenden talep edilebilir.

İşçinin Sigortasız ya da Eksik Bildirilmiş Olması

Bazı işverenler işçiyi sigortasız çalıştırır ya da prim gün sayısını eksik bildirir. Sigortasız çalıştırılan işçi işten çıkarıldığında hizmet tespiti davası açabilir.

Bu dava, fiilen çalışılan sürenin SGK kayıtlarına geçirilmesini sağlar. İşçi, tespit edilen süreyi kıdem ve ihbar tazminatı hesabında kullanabilir. Konuyla ilgili ayrıntı için SGK İşten Çıkış Kodları yazımıza bakabilirsiniz.

Mobbing Nedeniyle Tazminat Davası Açma Hakkı

İş Kanunu m.24’e göre, işverenin işçisine mobbing uygulaması, işçinin iş sözleşmesini feshetmesi için haklı bir sebeptir. ^[9] Mobbing nedeniyle işten ayrılan işçiye işveren, kıdem tazminatı ödemekle yükümlüdür. Bu tazminatın ödenmemesi durumunda işçi, işverene dava açabilir.

Mobbing durumunda, mobbing uygulanan kişinin kişilik hakları zedelenir. Dolayısıyla mobbinge uğrayan kişinin, manevi tazminat hakkı doğar.

Türk Borçlar Kanunu m.417’ye göre işveren, mobbing nedeniyle çıkan zararları tazmin etmekle yükümlüdür. ^[10] Manevi zararı tazmin edilmeyen işçi, mobbing davası olarak da bilinen mobbing nedeniyle manevi tazminat davası açabilir. Manevi tazminat, kıdem tazminatıyla birlikte istenebilir.

İşten Çıkartılan İşçi Ne Yapmalı?

İşten çıkartılan işçi, vakit kaybetmeden derhal hukuki yollara başvurmalıdır. Çünkü işten çıkartıldıktan sonra, kanundaki sürelere uymazsa, mağdur duruma düşer ve haklarından feragat etmiş sayılır.

Haksız yere işten çıkartılma davalarında zamanaşımı süresi beş yıldır. Yani, haksız yere işten çıkartılan işçi beş yıl içerisinde hukuki yollara başvurmalıdır.

Haksız yere işten çıkarılma durumunda atılacak adımlar ayrı bir yazıda ele alınmıştır: İşten Haksız Yere Çıkarıldım, Ne Yapmalıyım?

Arabuluculuk Başvurusu Nasıl Yapılır?

Öncelikle iş sözleşmesinden çıkan uyuşmazlıklarda, arabuluculuk şartının varlığı söz konusudur. İşten çıkartılan işçi, hukuki yollara başvurduğunda vekili aracılığıyla, davalı tarafla arabulucuya gitmek durumundadır. İşçi, işten çıkartıldığı tarihten bir ay içerisinde arabulucuya başvurmalıdır.

Arabulucunun huzurunda tarafların anlaşamaması durumunda, son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içerisinde iş mahkemesine dava açılmalıdır. Arabulucuya başvurulmadan açılan davalar, Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 115. maddesi gereğince usulden reddedilir.

ARABULUCULUK BAŞVURUSU NASIL YAPILIR? 2024

İşten Çıkartılan İşçi Hangi Davaları Açabilir?

İşinden haksız yere çıkartılan işçinin eğer işyerinde alacakları söz konusu ise maddi tazminat davası, işçinin, işyerinde kişilik hakları zedelenmiş ise (örneğin, mobbinge uğramış işse), manevi tazminat davası, işçi eğer işine iadesini istiyorsa işe iade davası açabilir.

İŞTEN ÇIKARTILAN İŞÇİNİN HAKLARI

İşten Çıkartılan İşçi Nasıl Dava Açabilir?

Kanun, işçinin haklarını korur. Eğer işçinin hakkı işveren tarafından gasp edilmişse işçi, vekaletini verdiği avukatıyla birlikte iş mahkemesine başvurmalıdır. Ancak yukarıda da belirtildiği gibi, iş davalarında arabuluculuk şartının var olduğu unutulmamalıdır.

Tarafların dava öncesinde arabulucuya gitmeleri şarttır. Arabulucudan herhangi bir sonuç çıkmaması durumunda işçi, dava açabilir.

Harbiye Hukuk Bürosu İş Hukuku Hizmetlerimiz

Büromuzda hizmet veren avukatlarımız, İş Hukuku alanında çeşitli hizmetler vermektedirler. Harbiye Hukuk Bürosu bünyesindeki İş hukuku avukatı ekibimizin hizmetleri şu şekildedir:

• İşçi ve işyeri güvenliği konusunda yasal mevzuata uygunluk ve dikkate alınması gereken hususlarda danışmanlık yapılması
• İşveren ve çalışanların haklarının korunması konularında danışmanlık yapılması
• Güncel mevzuat ile uyumlu iş hizmet sözleşmelerinin hazırlanması
• İş sözleşmesinin fesih bildirimi hazırlanması ve yasal mevzuata uygunluğu
• Performans düşüklüğü, ekonomik nedenler ve benzer haklı sebeplerle iş sözleşmesinin feshi halleri
• Sendikal mevzuat temelinde danışmanlık hizmeti verilmesi
• Şirket içinde kabul edilecek yönetmelikleri ve disiplin yönetmeliklerinin hazırlanması
• İşçinin kıdem ve ihbar tazminatı gibi konularda dava sürecinin takip edilmesi
• Kötü niyet davasının açılması ve dava takibi
• İşe iade davasının takibi
• İş kazasından kaynaklı tazminat ve ceza davalarının takibi
• İş Kanunu kaynaklı tüm uyuşmazlıklarda işverenlere destek sağlanması
• İşveren temsilcisi olarak iş davalarının takibi ve sonuçlandırılması

İşten Çıkartılan İşçinin Hakları Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

İşten çıkartılan işçinin hakları ile ilgili sorularınızı bu başlık altında cevapladık.

Av. Hulusi Hatıpoğlu

Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesinden onur öğrencisi olarak mezun olmuştur. Avukatlık kariyerine Konya Barosu’nda başlayan Arb. Av. Hulusi Hatıpoğlu, kariyerini İstanbul’da devam ettirmektedir. Özellikle İş Hukuku, İş ve Sosyal Güvenlik Hukuku, ...

Tüm yazıları