Yabancı İşçinin Hakları

Türkiye’de yasal çalışma izniyle çalışan yabancı işçi, 4857 sayılı İş Kanunu’nda Türk işçiyle aynı korumaya sahiptir. Kanunun kapsamını düzenleyen 4. maddesi uyruk ayrımı yapmaz; bu nedenle kıdem ve ihbar tazminatı, yıllık izin, fazla mesai ve işe iade gibi haklar belirli şartlarla yabancı çalışan için de geçerlidir.

Bu haklardan yararlanmanın ön koşulu geçerli bir çalışma iznidir. İzinsiz çalışan yabancı ne İş Kanunu ne de Uluslararası İşgücü Kanunu korumasından yararlanabilir, üstelik sınır dışı edilme riskiyle karşılaşır. Bu yazıda çalışma izni türlerini, güncel asgari ücret ve kat uygulamasını, sigorta, tazminat, yıllık izin ve işsizlik maaşı şartlarını ele aldık.

Yabancı Çalışanın Türkiye’de Deneme Süreli İş Sözleşmesi ile Çalışması

Deneme süreli iş sözleşmesi, bir işverenle çalışan arasında belirli bir süre boyunca devam edecek geçici bir iş ilişkisini düzenleyen bir sözleşmedir. Bu tür sözleşmeler, işverenin işe alınacak bir çalışanın performansını denemek veya işçinin işyerine ve iş tanımına uyumunu ölçmek için ihtiyaç duyduğu durumlar için kullanılır.

Deneme süreli iş sözleşmeleri 4857 sayılı İş Kanunu madde 15’te düzenlenmiş olup en fazla iki ay için yapılabilir. Yargıtay’ın yerleşik içtihadı gereğince iki aydan uzun süreli yapılan deneme süreli iş sözleşmelerinin yalnızca iki ayı deneme süresi olarak kabul edilir.

Yabancı işçinin hakları, işçiler her ne kadar yabancı uyruklu olduğu için İş sözleşmesi kapsamında olmadıkları düşünülse de 4857 sayılı İş Kanunu’nun kimlere uygulanacağı düzenlemesinde Türk ve yabancı uyruklu işçi ayrımı yapılmadığı için bir işverene iş sözleşmesi kapsamında bağımlı olarak çalışan herkes İş Kanunu kapsamındadır.

Dolayısıyla Türkiye’de yasal çalışma izni olan yabancı işçiler de İş Kanunu madde 15’te düzenlenen deneme süreli iş sözleşmesi ile çalışabilmektedirler ve yabancı işçinin hakları İş Kanunu koruması altındadır.

İSTANBUL İŞ HUKUKU AVUKATI İLETİŞİM

Yabancı Çalışanın Türkiye’de Deneme Süreli İş Sözleşmesi ile Çalışması

Yabancı Çalışanın Kısmi Süreli Olarak Çalışması

Kısmi süreli iş sözleşmesi İş Kanunu’nda tanımlandığı üzere işçinin normal haftalık çalışma süresinin tam zamanlı iş sözleşmesi ile çalışan işçiye göre önemli ölçüde daha az belirlendiği iş sözleşmeleridir. Emsal işçi, kısmi süreli iş sözleşmesiyle çalışan işçiyle aynı iş yerinde veya benzer iş yerinde tam süreli çalışan işçilerdir. Kısmi süreli iş sözleşmesiyle çalışan işçiler de tam süreli iş sözleşmesiyle iş yerinde aynı haklardan yararlanırlar, farklı bir işleme tabi tutulamazlar.

Yabancı işçiler de İş Kanunu madde 1 gereği İş Kanunu kapsamında sayıldıklarından, İş Kanunu madde 13’te düzenlenen kısmi süreli iş sözleşmesiyle çalışabilirler. Yabancı işçiler kısmi süreli iş sözleşmesi altında çalışıyor oldukları için iş yerinde ayrı bir işleme tabi tutulamazlar. Kısmî süreli çalışan yabancı işçinin hakları ve ücret ve paraya ilişkin bölünebilir menfaatleri, tam süreli emsal işçiye göre çalıştığı süreye orantılı olarak ödenir.

Uluslararası Koruma Kapsamında Olan Yabancılar

“Uluslararası koruma kapsamında olan yabancılar,” genellikle sığınma veya mülteci statüsüne sahip olan yabancıları ifade eder. Bu kişiler, kendi ülkelerindeki zulüm, savaş, doğal afetler veya diğer hayati tehlikeler nedeniyle yaşadıkları risklerden dolayı ülkelerini terk etmiş ve başka bir ülkede güvenli bir sığınma arayan bireylerdir. Uluslararası koruma, genellikle Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği (UNHCR) ve diğer uluslararası kuruluşlar tarafından tanımlanan standartlar ve yasalar çerçevesinde sağlanır.

Bu kişiler genellikle uluslararası koruma sürecine başvurarak, sığınma başvurusu yaparlar ve başvuruları, ilgili ülkenin yasalarına ve uluslararası anlaşmalara dayanarak değerlendirilir. Eğer başvuruları kabul edilirse, bu kişilere uluslararası koruma sağlanır ve genellikle mülteci haklarına tabi tutulurlar.

Türkiye’de bu nedenlerle kendilerine sığınan yabancıların korunması adına 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu kabul edilmiştir. Bu kanunun amacı “yabancıların Türkiye’ye girişleri, Türkiye’de kalışları ve Türkiye’den çıkışları ile Türkiye’den koruma talep eden yabancılara sağlanacak korumanın kapsamına ve uygulanmasına ilişkin usul ve esasları düzenlemek” olup kanunun kapsamı ise madde 2’de düzenlendiğine göre “yabancılarla ilgili iş ve işlemleri; sınırlarda, sınır kapılarında ya da Türkiye içinde yabancıların münferit koruma talepleri üzerine sağlanacak uluslararası korumayı, ayrılmaya zorlandıkları ülkeye geri dönemeyen ve kitlesel olarak Türkiye’ye gelen yabancılara acil olarak sağlanacak geçici koruma” işlemleridir.

6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu madde 17’de düzenlendiğine göre “uluslararası koruma talebinde bulunan ve henüz başvurusu hakkında son karar verilmemiş veya şartlı mülteci yabancılar; uluslararası koruma başvurusu tarihinden, geçici koruma sağlanan yabancılar ise geçici koruma kimlik belgesinin düzenlendiği tarihten altı ay sonra çalışma izni veya çalışma izni muafiyeti almak için başvurabilirler”.

Uluslararası Koruma Kapsamında Olan Yabancılar

Çalışma İzni Olmadan Çalışan Yabancı İşçinin Hakları

Türk hukukunda yabancıların çalışmaları izne tabi kılınmıştır ve çalışma izni için yasalarda birtakım prosedürler düzenlenmiştir. Yabancı uyruklu kişiler ancak yasalarda öngörülen çalışma iznini elde ettikten sonra Türkiye’de çalışabilirler. Yabancı işçinin çalışma izni olmadan çalışması hem yabancı kişinin hem de onu çalıştıran işverenin hukuki ve cezai yaptırımla karşılaşması söz konusu olur.

Çalışma izni olmadan çalışan yabancı işçiler maalesef ne Uluslararası İşgücü Kanunu kapsamında değerlendirilirler ne de İş Kanunu kapsamında. Yasal çalışma izni olmadan çalışan işçiler bu kanunların sağladığı yasal haklardan ve korumalardan yararlanamayacaklardır. Bununla da kalmayıp, Göç İdaresi ile ilişiği kesilip sınır dışı edilme tehlikesi ile karşı karşıya kalabilirler ve ülkeye tekrar girişleri engellenebilir.

İzinsiz çalışan yabancılar iş güvencesi kapsamında da olmayıp bu iş güvencesinin sağladığı korumadan da yararlanamayacaklardır. Çalışma izni olmayan yabancı işçi çalıştıran işveren ise idari para cezasına çarptırılır, durumun mahiyetine göre işyerinin kapatılmasına da karar verilebilir.

Yabancı Çalışanlara Verilecek Asgari Ücretler Nelerdir?

2026 yılı için asgari ücret brüt 33.030,00 TL, net 28.075,50 TL olarak uygulanmaktadır. Yabancı çalışanlara ödenecek ücret de bu tutardan bağımsız belirlenemez.

Yabancı çalışanın taban ücreti, işin niteliğine göre asgari ücretin katları esas alınarak hesaplanır. Ev hizmetleri ve diğer mesleklerde taban asgari ücrettir. Uzmanlık ve ustalık gerektiren işlerde bu tutar 2 kat, diğer yöneticilerde 3 kat, mühendis ve mimarlarda 4 kat, üst düzey yönetici ve pilotlarda ise 5 kat olarak uygulanır.

Not: Kat sistemi 01.10.2024 tarihinde değişmiştir. Bu tarihten önce başlamış çalışma izinlerinde, yenileme yapılana kadar eski hadler geçerliliğini korur.

Kat hesaplarının tam tablosuna ve örnek hesaplamalara Yabancı Çalışanların Ücretleri yazımızdan ulaşabilirsiniz.

Yabancı Çalışanların Sigorta Primleri Nasıl Ödenir?

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Kanunu madde 4’te düzenlenen sigortalı sayılanlar arasında yasal çalışma izni ile çalışan yabancı uyruklu kişiler de sayılmıştır. Bu nedenle işverenlerin kanunda kaynaklanan bu yükümlülüklerini yerine getirip işyerlerinde çalıştırdıkları yabancı uyruklu işçileri derhal Kurum’a bildirmeli ve sigorta kaydını başlatmalıdır. Aksi halde idari para cezası yaptırımı ile karşı karşıya kalacaktır.

Sigorta primleri de diğer işçiler gibi ödenir. Ancak yabancı işçinin haklarını kullanabilmesi için yerine getirilmesi gereken önemli hususlar vardır. Yabancı işçi öncelikle yasal çalışma iznini edinmiş olmalıdır. İşçi, yabancı işçiyi Sosyal Güvenlik Kurumu’na bildirmeli ve kaydını yapmalıdır.

Yabancı işçi olan sigortalılar tüm işlemleri için İç İşleri Bakanlığı’nın kendilerine verdikleri kimlik numarasını kullanmak zorundadırlar. Sigorta prim ödemeleri işçi ve işveren katkısıyla ödenir.

Yabancı Çalışanların Sigorta Primleri Nasıl Ödenir?

Yabancı Çalışanın Kıdem ve İhbar Tazminatı Hakkı

Türkiye’de yasal çalışma izni kapsamında çalışan işçiler İş Kanunu kapsamındadır. İş Kanunu’nun kapsamını düzenleyen madde 4’te yalnızca belli meslek grupları İş Kanunu kapsamında sayılmamıştır, yabancı uyruklu-Türk ayrımı da yapılmamıştır. Dolayısıyla bir iş sözleşmesi altında çalışan yabancı çalışanların da İş Kanunu’nda düzenlenen ihbar tazminatı ve kıdem tazminatı hakkı vardır.

Fakat bu hakkın doğumu için İş Kanunu’na tabi olan diğer tüm işçiler gibi yabancı çalışanların da kıdem tazminatını gerektiren şartları karşılamaları, ihbar tazminatı için iş sözleşmesi işverence ihbar önellerine uymadan veya peşin ödeme yoluna gitmeden feshedilmiş olması gerekir.

İş Kanunu’nda düzenlenen kıdem tazminatına hak kazanmak için yabancı işçinin kıdemi en az 1 yıl olmalıdır. Yabancı işçinin işten çıkarılma nedeni işverence İş Kanunu 25/2’ye dayanmıyor olmalıdır ya da işçi İş Kanunu madde 24’te yer alan haklı nedenlerin varlığına dayanarak iş sözleşmesini feshediyor olmalıdır.

Bu koşullar sağlandığı takdirde yabancı işçi de kıdem tazminatına hak kazanacaktır. Hemen belirtmek gerekir ki bu haklardan yararlanabilmek için, yabancı çalışanın 6735 sayılı Kanun kapsamında usulüne uygun alınmış bir çalışma izniyle ve belirsiz süreli iş sözleşmesiyle çalışıyor olması gerekir.

Yargıtay, yabancı işçinin iş sözleşmesinin belirli mi belirsiz mi sayılacağının, çalışma izninin süreli mi süresiz mi olduğuna göre belirlenmesi gerektiğini vurgulamıştır. ^[1] Süresiz çalışma izni için 6735 sayılı Kanun madde 10 uyarınca, uzun dönem ikamet izni veya en az 8 yıl kanuni çalışma izni aranır. Belirli süreli iş sözleşmesi ile çalışan işçiler uyruklarına bakmaksızın birtakım haklardan mahrum kalmaktadırlar.

Yabancı Çalışanın Kıdem ve İhbar Tazminatı Hakkı

Yabancı Çalışanların İşe İade Kapsamındaki Hakları

İşe iade hakkı, İş Kanunu kapsamında iş sözleşmesi altında çalışan ve iş sözleşmesi işverence haksız nedenle feshedilen işçinin yasal yollardan işe iade edilmesini isteme hakkıdır. İşe iade hakkının kullanılabilmesi için İş Kanunu’nda öngörülen koşulların yerine sağlanması gerekir. İşe iade hakkının koşulları işçinin belirsiz süreli iş sözleşmesi altında çalışması, iş sözleşmesinin işveren tarafından geçerli bir nedene dayanmadan feshedilmesi, işçinin kıdeminin en az altı ay olması, işyerinde en az 30 işçinin çalışıyor olması ve işçinin belirli bir konumdaki işveren vekili olmamasıdır.

İş sözleşmesi altında çalışan yabancı çalışanlar da İş Kanunu kapsamında sayıldıklarından işe iade hakkından faydalanabilirler. Ancak işe iade hakkından yararlanmak için yukarıda belirtilen koşulların sağlanması gerekir. Bu koşullar sağlandığı takdirde yabancı çalışanlar da İş Mahkemelerinde işe iade davası açarak bu korumadan yararlanabilirler.

Yabancı Çalışanların Yıllık İzin ve Ara Dinlenme Hakkı

Yıllık izin ve ara dinlenme süreleri 4857 sayılı İş Kanunu’nda düzenlenmiş olup işçilerin haklarındandır. İşçinin yıllık izin hakkı ve ara dinlenme süresi hakkı herhangi bir sözleşmeyle elinden alınamaz, kullanılmayacağı yönünde kararlaştırılamaz. İşçinin kanundan doğan bu hakkını işveren işçiye kullandırtmak zorundadır.

Yıllık izin ve ara dinlenme hakkı, yabancı çalışanlar için de İş Kanunu’na tabidir. İş sözleşmesi altında çalışan yabancı çalışanlar da İş Kanunu kapsamında sayıldıklarından İş Kanunu’nda düzenlenen yıllık izin hakkına ve ara dinlenme hakkına sahiptirler. Ancak bu hakların kullanımı, çalışma izninin türüne göre değişebilmektedir.

Örneğin yıllık izne hak kazanma en az bir yıl çalışmış olmayı gerektirmektedir. Bir yıldan daha az süreli çalışma iznine sahip bir yabancı çalışan için yıllık izin hakkından henüz söz edilemez. Bununla birlikte ara dinlenme süresi, iş sözleşmesinin ve çalışma iznini niteliğine bağlı olmaksızın günlük ve haftalık çalışma süresine göre belirlendiğinden yabancı olsun olmasın her işçinin ara dinlenme hakkı vardır.

Yabancı Çalışanların Yıllık İzin ve Ara Dinlenme Hakkı

Yabancı Çalışanların Çalışma Süreleri

Yabancı çalışanların çalışma süreleri de İş Kanunu’ndaki düzenlemelere tabidir. İş Kanunu madde 63’e göre günlük çalışma süresi en çok 11 saat, haftalık çalışma süresi ise en çok 45 saattir. Yer altı maden işlerinde çalışan işçilerin çalışma süresi ise günde en çok yedi buçuk saat, haftada en çok otuz yedi buçuk saattir.

Yasal çalışma iznine sahip yabancı işçiler Uluslararası İşgücü Kanunu’nda düzenlenmeyen konularda İş Kanunu’na tabi olduklarından, İş Kanunu’nda düzenlenen haftalık çalışma süreleri yabancı işçiler için de geçerlidir.

Yabancı Çalışanların Fazla Mesai Ücretine Hak Kazanması

Fazla mesai ücreti İş Kanunu’nda düzenlenmiş olup, haftalık maksimum çalışma süresinin üzerinde çalışan işçilerin her bir fazla çalışılan saat için almaya hak kazandıkları ücrettir. Fazla çalışma haftalık 45 saati aşan çalışmadır. İş Kanunu madde 41’de düzenlendiğine göre her bir saat fazla çalışma karşılığı normal saat başına düşen miktarın yüzde elli oranında zamlı haliyle ödenir.

Fazla sürelerle çalışma için işçinin onayının alınması gerekir ve fazla çalışma süresi bir yılda toplam 270 saatten fazla olamaz. Yabancı çalışanlar da fazla mesai ücretine, İş Kanunu’na tabi diğer işçilerle aynı şartlarda hak kazanır.

Yabancı Çalışanların İşsizlik Maaşına Hak Kazanma Hali

İşsizlik ödeneği, bir işçinin kendi isteğine bağlı olmayan bir nedenle işten ayrılması veya işsiz kalması halinde geçimini sağlamak amacıyla devlet tarafından ödenen bir sosyal yardım türüdür. İşsizlik maaşı olarak da bilinen işsizlik ödeneği, bir süre boyunca gelir kaybını hafifletmek ve iş arama sürecini hafifletmek amacıyla sunulan bir hizmettir.

İşsizlik maaşı alabilmek için vatandaşlık şartı aranmamaktadır. İşsizlik maaşı alabilmenin koşulu 5510 sayılı Kanun kapsamında sigortalı olarak çalışan işçi olmaktır.

Yasal çalışma iznine sahip yabancı çalışanlar da işsizlik maaşından yararlanabilir. Bunun için son 3 yılda en az 600 gün işsizlik sigortası primi ödenmiş olmalıdır. Ayrıca son 120 gün kesintisiz çalışılmış olması ve işsizliğin kişinin kendi kusuru dışında ortaya çıkması gerekir. ^[2] Başvuru, işten ayrıldıktan sonra 30 gün içinde İŞKUR’a yapılmalıdır.

Yabancı Çalışanların Emekliliği

Emeklilik hakkı, bireyin belirli bir yaşa veya hizmet süresine ulaştığında çalışmayı sonlandırma ve emekli olma hakkını ifade eder. Genellikle emeklilik hakkı, bir kişinin uzun yıllar boyunca çalıştıktan sonra belirli bir dönemde emeklilik aşamasına geçme yeteneğini içerir.

Bu durum, emeklilik yaşına ulaşma, belirli bir hizmet süresini tamamlama veya bir emeklilik planına katılma şartlarına bağlı olarak değişebilir. Emeklilik hakkının genel olarak üç ana unsuru vardır. Bunlar yaşa dayalı emeklilik, hizmet süresine dayalı emeklilik ve emeklilik planlarına katılma ile emekliliktir.

Yasal çalışma iznine sahip yabancı işçilerin Türkiye’de emekli olmaları bakımından kanunlarda öngörülen özel bir düzenleme bulunmamaktadır. Yabancı çalışanlar da tıpkı Türk vatandaşlar gibi kanunların öngördüğü emeklilik koşullarını sağlamaları halinde emekli olabileceklerdir. Türkiye’de emekli olmanın koşulu 7200 prim gün sayısı ve kadınlarda 58 yaşının erkeklerde ise 60 yaşının doldurulmasıdır.

Yabancı Çalışanların Emekliliği

Yabancı Çalışanların Diğer Çalışanlarla Eşitlik Hakları

İş hukukunda eşitlik hakkı, çalışanların işyerinde adil ve eşit muamele görmelerini sağlayan temel bir prensiptir. Eşitlik hakkı, cinsiyet, ırk, renk, yaş, engellilik, cinsel yönelim, din, medeni durum ve diğer benzeri faktörlere dayalı olarak ayrımcılık yapılmasını önlemeyi amaçlar. İşverenin eşit davranma ilkesi hiçbir ayrım gözetmeksizin tüm işçilere uygulanan bir ilkedir. Yabancı çalışanlar da eşit davranma ilkesinden faydalanma hakkına sahiptir.

İş hukukunda eşitlik hakkı 4857 sayılı İş Kanunu ile güvence altına alınmıştır. İş Kanunu madde 5 iş ilişkisinde dil, ırk, renk, cinsiyet, engellilik, siyasal düşünce, felsefî inanç, din ve mezhep ve benzeri sebeplere dayalı ayrım yapılamayacağını düzenlemektedir.

Eşitlik hakkını korumak amacıyla iş hukukunda yer edinen uygulamalar, ayrımcılığa karşı yasakların konulması, aynı işi yapan çalışanlara eşit ücret ve diğer maddi avantajlar sağlanması, işe alım ve terfi süreçlerinde adil ve şeffaf bir şekilde davranılması, engelli çalışanların haklarının düzenlenmesi ve gözetilmesi, çalışma koşulları ve avantajlara erişim konusunda ayrımcılığa izin verilmemesidir.

Yabancı Çalışanlar ile Kurulan İş Sözleşmesinin Geçersizliği

Yabancı işçinin hakları yasalarla koruma altına alındığı gibi her işçi gibi yabancı işçinin yükümlülükleri de yasalarla garanti edilmektedir. Yabancı bir işçinin iş sözleşmesinin geçersizliği, bir dizi farklı nedenle ortaya çıkabilir. Bu nedenler, iş hukuku, göçmenlik yasaları ve genel sözleşme hukuku gibi çeşitli hukuki alanları içerebilir. Türkiye’de çalışan yabancıların iş sözleşmelerini geçersiz kılan nedenler şunlardır:

• Çalışma İzni Eksikliği: Birçok ülkede olduğu gibi Türkiye’de de yabancı bir işçinin yasal olarak çalışabilmesi için geçerli bir çalışma izni olması gerekmektedir. Eğer işçinin çalışma izni yoksa, iş sözleşmesi geçersiz sayılır. Bu durum hem işverenin hem de işçinin yasal sorunlarla karşılaşmasına neden olur.
• Yasal Kısıtlamalar: Türkiye’de belirli meslekler veya sektörlerde çalışma için ek yasal kısıtlamalar vardır. Türkiye’de Türk Vatandaşlarına Tahsis Edilen Sanat ve Hizmetler Hakkında Kanun’a göre avukatlık, noterlik, gümrük müşavirliği, veterinerlik gibi meslekler Türkiye vatandaşlarına hasredilmiş mesleklerdir. Yabancı işçinin bu kısıtlamalara uymaması durumunda, iş sözleşmesi geçersiz olacaktır. Ayrıca savunma sanayi ile güvenlik ve silahlı görev gerektiren işlerde (asker, polis, özel güvenlik gibi) yabancı çalıştırılması mümkün değildir.
• Genel Sözleşme Kurallarına Aykırılık: Yukarıda sayılan iki yasal neden dışında bir de iş sözleşmesinin akdedilmesinden kaynaklanan geçersizlik durumu vardır. Yabancı işçi ile akdedilen iş sözleşmesi genel sözleşme kurallarına aykırı şekilde yapılmışsa ya da genel ahlaka ve hukuk düzenine aykırı konular içeriyorsa iş sözleşmesi geçersiz olabilir.

Yabancı işçinin iş sözleşmesinin geçersizliği durumunda hem işveren hem de işçi yasal sorunlarla karşılaşabilir. İşveren, yasalara uygun olmayan işçiyi istihdam etmenin sonuçlarıyla karşılaşabilirken, işçi de çalışma izni olmadan çalışmanın getirdiği yasal sorunlarla başa çıkabilir. Bu tür durumlarla ilgili olarak, ülkenin göçmenlik ve iş hukukuyla ilgili yasalarına dikkatlice uyulması önemlidir.

Yabancı Çalışanlar ile Kurulan İş Sözleşmesinin Geçersizliği

Yabancı Çalışanların İşten Çıkartılması Durumunda Çalışma İzinlerinin Durumu

Türkiye’de yabancılara verilen çalışma izni yalnızca belli bir iş ya da işletme üzerinden verilir. Verilen çalışma izinleri, çalışma izninin alındığı iş kapsamıyla sınırlıdır. Yabancıların diledikleri işte çalışmasına olanak sağlayan herhangi bir izin sistemi yoktur.

Yabancı çalışanın çalışma izni, verilen işten ayrılması durumunda iptal olacaktır. Yabancı işçinin işten kendi isteğiyle ayrılması ya da işten çıkarılması bu durumu değiştirmemektedir. Yabancı işçi farklı bir işte çalışmak istiyorsa bunun için yeniden bu iş kolunda çalışmak üzere çalışma iznine başvurması gerekecektir.

Çalışma izni, yabancının işe başlamaması veya işten ayrılması durumunda işveren tarafından iptal edilecektir. İşveren bunun için izin iptal başvurusunda bulunmalıdır. Bu işlem, işveren tarafından imzalanan ve yabancı işçinin işten ayrılış tarihi ve ayrılış nedeninin belirtildiği bir dilekçe ile yapılır. İşveren bu dilekçeyi e-devlet sistemi üzerinden PDF formatında “izin iptal talebi” portalına yükleyerek kolayca yapabilmektedirler.

Çalışma İzni Olmaksızın Çalışan Yabancıya ve İşverene Uygulanan Cezalar

Yabancıların Türkiye’de çalışma izni olmaksızın çalışmaları ve çalıştırılmaları yasaktır. Bu yasağı ihlal edip çalışan yabancı kişiye ve çalışma izni olmayan yabancıyı çalıştıran işverene kanunlarda düzenlenen yaptırımlar uygulanır. Bu yasaklara uyulmaması ağır yaptırımlara tabidir.

Çalışma izni olmadan çalışan yabancıya ve çalıştıran işverene, 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu’nun 23. maddesi uyarınca idari para cezası uygulanır. Bu tutarlar her yıl yeniden değerleme oranında artırılır.

2026 yılı için işverene, çalışma izni bulunmayan her bir yabancı için 102.503 TL, çalışma izni olmaksızın bir işverene bağlı çalışan yabancıya 40.977 TL, bağımsız çalışan yabancıya 82.010 TL idari para cezası verilir. ^[3]

Uyarı: Bu fiillerin tekrarı halinde idari para cezaları bir kat artırılarak uygulanır.

İşveren veya işveren vekili, ayrıca çalışma izni olmayan yabancının ve varsa eş ve çocuklarının konaklama giderlerini, ülkelerine dönmeleri için gerekli masrafları ve gerektiğinde sağlık harcamalarını karşılamakla yükümlüdür.

6735 sayılı Kanun’un 23’üncü maddesi 8’inci fıkrası gereğince çalışma izni bulunmadan çalıştığı tespit edilen yabancılar sınır dışı edilmek üzere İçişleri Bakanlığına bildirilir.

Çalışma İzni Süresi Bitmeden İşten Ayrılan Yabancı Çalışanın Durumu

Yabancı çalışan, çalışma izni süresi dolmadan işten ayrılabilir. Bu durumda çalışma izni kendiliğinden geçerliliğini yitirmez, ancak işverenin izin iptal bildirimi yapması gerekir. İşveren bu bildirimi yapmazsa idari para cezasıyla karşılaşabilir.

İşten ayrılan yabancı, aynı çalışma izniyle başka bir işverenin yanında çalışamaz. Yeni bir işte çalışmak isterse, yeni işveren adına yeniden çalışma izni başvurusu yapılması gerekir. Çalışma izni süresi bitmeden ayrılma, kıdem ve ihbar tazminatı hakkını etkilemez, bu haklar yukarıda anlatılan genel şartlara göre değerlendirilir.

Bilgi: Çalışma izni süresi dolmadan ayrılan yabancının ikamet izni durumu da etkilenebilir. İkamet izni süreci ayrı bir başvuru konusudur.

Yabancı Çalışanların İş Sözleşmesinin Sona Ermesi ve Çıkış Kodu

Yabancı çalışanların iş sözleşmelerinin sona ermesi konusunda özel bir düzenleme bulunmayıp 4857 Sayılı İş Kanunu’nun hükümlerine tabidir. Haklı veya haksız nedenlerle iş akdinin feshedilmesi durumunda, tazminatlar ve işe iade başvuruları gibi konularda da 4857 sayılı Kanun’da yer alan genel iş hukuku kuralları geçerlidir. Geçerli nedenle fesih ve iş güvencesi konularında yabancı işçilere özel hükümler bulunmamakta olup genel düzenlemeler uygulanacaktır.

Yabancı işçilerin çalışma izni, iş sözleşmesinin niteliğini belirlediği için belirli süreli bir iş sözleşmesi yapılması durumunda, İş Kanunu’nun genel hükümleri çerçevesinde iş sözleşmesinin sona ermesi halinde kıdem tazminatı, iş güvencesi ve ihbar tazminatı hükümleri geçerli olmayacaktır. Ancak, belirli süreli iş sözleşmesi dışında yabancı çalışanlarla ilgili özel bir düzenleme bulunmamaktadır. Tazminatlar ve fesih sebepleri gibi konular 4857 Sayılı İş Kanunu’ndaki genel hükümlere tabidir.

İş sözleşmesinin haklı fesih sebeplerinde, yabancı çalışanlar için özel bir durum mevcuttur. Bu da çalışma izni alamama veya iznin yenilenememe durumudur. Bu durumda İş Kanunu madde 25/3’te düzenlenen işçiden kaynaklanan zorlayıcı neden ortaya çıkacak ve işverenin haklı nedenle fesih hakkı doğacaktır.

Yabancı işçiler de diğer işçiler gibi 4857 sayılı İş Kanunu’na tabi olduklarından ve sigorta girişleri yapıldığı andan itibaren Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Kanunu kapsamında olduklarından, sigortalıların işten çıkarma SGK kodları yabancı işçiler için de geçerlidir.

Yabancı Çalışanların İş Sözleşmesinin Sona Ermesi ve Çıkış Kodu

Yabancı işçi hangi nedenle işten çıkarıldıysa SGK işten çıkış kodu da o olacaktır. Örneğin, işçinin vize süresi bitmişse ve iş akdi askıya alınacaksa SGK çıkış kodu olarak 30 kullanılır ancak iş akdi bir daha yenilenmeyecekse SGK çıkış kodu 4 kullanılır ya da deneme süreli iş sözleşmesi işverence feshedilmişse SGK çıkış kodu 1 kullanılır. Yabancı çalışanların işten çıkarılmasına dair özel bir kod bulunmamaktadır.

İşveren, yabancı çalışanın işten ayrıldığını en geç 15 gün içinde Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’na bildirmekle yükümlüdür. Bildirim, ilgili çalışma izni başvuru sistemi üzerinden yapılır. Bu süre içinde bildirim yapılmazsa işverene idari para cezası uygulanır.

Çalışma izninin nasıl alınacağını, güncel yabancı çalışan ücretlerini ve insani ikamet izni sürecini sırasıyla Yabancı Çalışma İzni Nedir? Nasıl Alınır?, Yabancı Çalışanların Ücretleri ve İnsani İkamet İzni Nedir? Nasıl Alınır? yazılarımızda bulabilirsiniz.

Yabancı İşçinin Hakları Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Yabancı işçinin hakları ile ilgili sorularınızı bu başlık altında cevapladık.

Av. Haşim Elmas

Kırıkkale Üniversitesi Hukuk Fakültesi mezunudur. İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi’nde Özel Hukuk Tezli Yüksek Lisans eğitimine devam etmektedir. Arabuluculuk, Uzlaştırmacılık ve Ceza alanlarında uzmanlık sertifikalarına sahiptir. Başta İş, T...

Tüm yazıları