İÇİNDEKİLER
AYIPLI MAL NEDİR?
![]()
Ayıp hususu genel ve temel anlamda 6098 Sayılı Türk Borçlar Kanununun 219 ve devamı maddelerinde hüküm ve düzenlenme alanı bulmuştur. İlgili kanundaki genel düzenlemeye göre satıcı, alıcıya karşı herhangi bir surette bildirdiği niteliklerin satılanda bulunmaması sebebiyle sorumlu olduğu gibi, nitelik veya niteliği etkileyen niceliğine aykırı olan, kullanım amacı bakımından değerini ve alıcının ondan beklediği faydaları ortadan kaldıran veya önemli ölçüde azaltan maddi, hukuki ya da ekonomik ayıpların bulunmasından da sorumlu olur. Satıcı, bu ayıpların varlığını bilmese bile onlardan sorumludur.
Türk Borçlar Kanunundaki bu düzenleme genel bir düzenleme olup özel kanunlar ve düzenlemeler saklıdır. Bu hususta özel düzenleme alanı bulan alanlardan biri de tüketici hukukudur. Bu itibarla, tüketici ilişkisi dahilinde meydana gelebilecek olan ayıplı mallara ilişkin Tüketicinin Korunması Hakkındaki Kanun hükümleri uygulanma alanı bulacaktır.
TKHK’nin tanımıyla ayıplı mal, tüketiciye teslimi anında, taraflarca kararlaştırılmış olan örnek ya da modele uygun olmaması ya da objektif olarak sahip olması gereken özellikleri taşımaması nedeniyle sözleşmeye aykırı olan maldır.
Ambalajında, etiketinde, tanıtma ve kullanma kılavuzunda, internet portalında ya da reklam ve ilanlarında yer alan özelliklerinden bir veya birden fazlasını taşımayan; satıcı tarafından bildirilen veya teknik düzenlemesinde tespit edilen niteliğe aykırı olan; muadili olan malların kullanım amacını karşılamayan, tüketicinin makul olarak beklediği faydaları azaltan veya ortadan kaldıran maddi, hukuki veya ekonomik eksiklikler içeren mallar da ayıplı olarak kabul edilir.
Sözleşmeye konu olan malın, sözleşmede kararlaştırılan süre içinde teslim edilmemesi veya montajının satıcı tarafından veya onun sorumluluğu altında gerçekleştirildiği durumlarda gereği gibi monte edilmemesi sözleşmeye aykırı ifa olarak değerlendirilir. Malın montajının tüketici tarafından yapılmasının öngörüldüğü hâllerde, montaj talimatındaki yanlışlık veya eksiklik nedeniyle montaj hatalı yapılmışsa, sözleşmeye aykırı ifa söz konusu olur.
SATICININ SORUMLULUĞU NEDİR?
![SATICININ SORUMLULUĞU NEDİR?](https://www.harbiyehukuk.com/wp-content/uploads/2023/08/saticinin-sorumlulugu-nedir-gorsel.jpg)
SATICININ SORUMLULUĞU NEDİR?
Esas olan, satıcı ile alıcının aralarında gerçekleştirmiş oldukları sözleşmeye bağlı kalmaları ve sözleşmede belirtilen edimleri gereği gibi yerine getirmeleridir. Tarafların sözleşmede kararlaştırdıkları edimleri gereği gibi ifa etmemeleri halinde sözleşmeye aykırılık meydana gelir ve her iki taraf da gereği gibi ifa etmemelerinden dolayı sözleşmeye aykırılıktan sorumlu tutulur.
Satıcı, tüketiciye teslim etmekle yükümlü olduğu malı satış sözleşmesine uygun bir şekilde teslim etmekle yükümlüdür. Aksi takdirde satıcı, TKHK kapsamında tüketiciye karşı ayıplı maldan sorumlu olur.
Bununla birlikte satıcı, kendisinden kaynaklanmayan reklam yoluyla yapılan açıklamalardan haberdar olmadığını ve haberdar olmasının da kendisinden beklenemeyeceğini veya yapılan açıklamanın içeriğinin satış sözleşmesinin akdi anında düzeltilmiş olduğunu veya satış sözleşmesi kurulma kararının bu açıklama ile nedensellik bağı içinde olmadığını ispatladığı takdirde açıklamanın içeriği ile bağlı olmaz.
İSPAT YÜKÜ KİMDEDİR?
![İSPAT YÜKÜ KİMDEDİR?](https://www.harbiyehukuk.com/wp-content/uploads/2023/08/ispat-yuku-kimdedir-gorsel.jpg)
İSPAT YÜKÜ KİMDEDİR?
Kanun koyucu burada tüketici lehine karineye dayalı bir düzenleme getirmiştir. Bu düzenlemeye göre teslim tarihinden itibaren altı ay içinde ortaya çıkan ayıpların, teslim tarihinde var olduğu kabul edilir. Bu durumda malın ayıplı olmadığının ispatı satıcıya aittir. Bununla birlikte bu karine, malın veya ayıbın niteliği ile bağdaşmıyor ise uygulanmaz.
Yine tüketicinin, sözleşmenin kurulduğu tarihte ayıptan haberdar olduğu veya haberdar olmasının kendisinden beklendiği hâllerde, sözleşmeye aykırılık söz konusu olmaz. Bunların dışındaki ayıplara karşı tüketicinin seçimlik hakları saklıdır.
Satışa sunulacak ayıplı mal üzerine ya da ambalajına, üretici, ithalatçı veya satıcı tarafından tüketicinin kolaylıkla okuyabileceği şekilde malın ayıbına ilişkin açıklayıcı bilgiyi içeren bir etiket konulur. Bu etiketin tüketiciye verilmesi veya ayıba ilişkin açıklayıcı bilginin tüketiciye verilen fatura, fiş veya satış belgesi üzerinde açıkça gösterilmesi zorunludur. Dolayısıyla fatura, fiş ya da satış belgesi üzerinde ürüne ilişkin ayıp hakkında açıklayıcı bilgi olmaması halinde satıcı, ayıplı maldan dolayı sorumlu olacaktır.
Teknik düzenlemesine uygun olmayan ürünler ise hiçbir şekilde piyasaya arz edilemez. Bu ürünlere, Ürünlere İlişkin Teknik Mevzuatın Hazırlanması ve Uygulanmasına Dair Kanun ve ilgili diğer mevzuat hükümleri uygulanır.
ZAMANAŞIMI VAR MIDIR?
![ZAMANAŞIMI VAR MIDIR?](https://www.harbiyehukuk.com/wp-content/uploads/2023/08/zamanasimi-varmidir-gorsel.jpg)
ZAMANAŞIMI VAR MIDIR?
Kanunlarda veya taraflar arasındaki sözleşmede daha uzun bir süre belirlenmediği takdirde, ayıplı maldan sorumluluk, ayıp daha sonra ortaya çıkmış olsa bile, malın tüketiciye teslim tarihinden itibaren iki yıllık zamanaşımına tabidir. Bu süre konut veya tatil amaçlı taşınmaz mallarda taşınmazın teslim tarihinden itibaren beş yıldır.
İkinci el satışlarda satıcının ayıplı maldan sorumluluğu bir yıldan, konut veya tatil amaçlı taşınmaz mallarda ise üç yıldan az olamaz.
Bununla birlikte ayıp, ağır kusur ya da hile ile gizlenmişse zamanaşımı hükümleri uygulanmaz.
TÜKETİCİNİN SEÇİMLİK HAKLARI NELERDİR?
![TÜKETİCİNİN SEÇİMLİK HAKLARI NELERDİR?](https://www.harbiyehukuk.com/wp-content/uploads/2023/08/tuketicinin-secimlik-haklari-nellerdir-gorsel.jpg)
TÜKETİCİNİN SEÇİMLİK HAKLARI NELERDİR?
Yukarıda anlatmış olduğumuz hususlar da göz önüne alındığında, tüketici hukuku bağlamında ayıplı bir malın teslimi halinde tüketicinin seçimlik hakları şunlardır:
- Satılanı geri vermeye hazır olduğunu bildirerek sözleşmeden dönme
- Satılanı alıkoyup ayıp oranında satış bedelinden indirim isteme
- Aşırı bir masraf gerektirmediği takdirde, bütün masrafları satıcıya ait olmak üzere satılanın ücretsiz onarılmasını isteme
- İmkân varsa, satılanın ayıpsız bir misli ile değiştirilmesini isteme
Satıcı, tüketicinin tercih ettiği bu talebi yerine getirmekle yükümlüdür.
Ücretsiz onarım veya malın ayıpsız misli ile değiştirilmesi hakları üretici veya ithalatçıya karşı da kullanılabilir. Buradaki hakların yerine getirilmesi konusunda satıcı, üretici ve ithalatçı müteselsilen sorumludur. Üretici veya ithalatçı, malın kendisi tarafından piyasaya sürülmesinden sonra ayıbın doğduğunu ispat ettiği takdirde sorumlu tutulmaz.
Ücretsiz onarım veya malın ayıpsız misli ile değiştirilmesinin satıcı için orantısız güçlükleri beraberinde getirecek olması hâlinde tüketici, sözleşmeden dönme veya ayıp oranında bedelden indirim haklarından birini kullanabilir. Orantısızlığın tayininde malın ayıpsız değeri, ayıbın önemi ve diğer seçimlik haklara başvurmanın tüketici açısından sorun teşkil edip etmeyeceği gibi hususlar dikkate alınır.
Ücretsiz onarım veya malın ayıpsız misli ile değiştirilmesi haklarından birinin seçilmesi durumunda bu talebin satıcıya, üreticiye veya ithalatçıya yöneltilmesinden itibaren azami otuz iş günü, konut ve tatil amaçlı taşınmazlarda ise altmış iş günü içinde yerine getirilmesi zorunludur. Ancak, TKHK’nin 58’inci maddesi uyarınca çıkarılan yönetmelik eki listede yer alan mallara ilişkin, tüketicinin ücretsiz onarım talebi, yönetmelikte belirlenen azami tamir süresi içinde yerine getirilir. Aksi hâlde tüketici diğer seçimlik haklarını kullanmakta serbesttir.
Tüketicinin sözleşmeden dönme veya ayıp oranında bedelden indirim hakkını seçtiği durumlarda, ödemiş olduğu bedelin tümü veya bedelden yapılan indirim tutarı derhâl tüketiciye iade edilir.
Seçimlik hakların kullanılması nedeniyle ortaya çıkan tüm masraflar, tüketicinin seçtiği hakkı yerine getiren tarafça karşılanır. Tüketici bu seçimlik haklarından biri ile birlikte 11/1/2011 tarihli ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu hükümleri uyarınca tazminat da talep edebilir.