Evden Çalışan İşçinin Hakları: Evden Çalışma Nedir?
Evden çalışma, işçinin işini iş yeri yerine evinden veya iş yeri dışında bir yerden yürütmesidir. Hukuken bu çalışma biçimi “uzaktan çalışma” olarak düzenlenir ve işçiye, iş yerinde çalışan emsal işçiyle aynı hakları sağlar.
Pandemi döneminde yaygınlaşan uzaktan çalışma bugün birçok sektörde kalıcı hâle gelmiş, buna paralel olarak ücret, gider ve fazla mesai gibi konularda hukuki uyuşmazlıklar da artmıştır. Kısaca uzaktan çalışma ile ilgili detaylar işçinin hakları ve işverenin yükümlülükleri; ücret, zorunlu giderler, fazla mesai, iş sağlığı ve güvenliği üzerinde belirlenmektedir.
Evden çalışan işçinin hakları konusunda hukuki sorun yaşıyorsanız alanında uzman avukatlarımıza İletişim sayfasımızdan ulaşabilirsiniz.
Uzaktan Çalışma Nedir?
Uzaktan çalışma; İşçinin, işveren tarafından oluşturulan iş organizasyonu kapsamında iş görme edimini evinde ya da teknolojik iletişim araçları ile işyeri dışında yerine getirmesi esasına dayalı ve yazılı olarak kurulan iş ilişkisini, ifade eder.
İş görme ediminin tamamını veya bir kısmını uzaktan yerine getiren işçiye uzaktan çalışan işçi denir. Bu ilişki çalışmanın tamamını kapsayabileceği gibi yalnızca bir kısmının uzaktan yapılması halinde de geçerlidir. Yani işçi iş görme ediminin belirli bir kısmını evden veya iş yeri dışında bir yerde yerine getirdiğinde de uzaktan çalışan işçi sayılır.
Evden Çalışmanın Türleri
Evden çalışan işçiler için farklı çalışma türleri mevcuttur. Bu türler işçinin sektörü ve statütüsüne göre değişebilir.
Geleneksel Evden Çalışma Sistemi
Geleneksel evden çalışmada parça başına iş alınarak ücret ona göre ödenmektedir. İşçi, çalışma saatini ve yapacağı iş miktarını kendisi belirler ve evden çalışanın işveren tarafından denetlenmesi zordur.
Evden Tele Çalışma Sistemi
Tele çalışma, merkez çalışma olanaklarından uzaktaki bir yerde yapılan ve çalışanları oradaki meslektaşlarıyla yeni teknolojiler yardımıyla iletişimde kalabildiği çalışma sistemi olarak tanımlanabilir. Evden tele çalışmayı geleneksel evden çalışmadan ayıran temel unsur, çalışanların işlerini teknolojik iletişim araçları kullanarak evden yapmasıdır.
Evden tele çalışmanın önemli avantajları işlerin kolaylaştırılması, işçiye serbestlik vermesi, işçinin ve işverenin maliyet girdilerini önemli ölçüde azaltmasıdır.
İşçi işyeriyle devamlı olarak mobil iletişim halindeyse tele çalışma, devamlı bir online iletişim halinde olmadan işini yapıyorsa geleneksel evden çalışma kapsamına alınmaktadır.
Uzaktan Çalışma Sözleşmesi Nedir?
Uzaktan çalışma sözleşmesi, işçinin iş görme edimini kısmen veya tamamen iş yeri dışında yerine getirmesini düzenleyen, yazılı şekilde yapılan iş sözleşmesidir. Geçerli bir sözleşmede işin tanımı, yapılma şekli, süresi ve yeri belirlenmelidir. Ayrıca ücret ve ücretin ödenmesine ilişkin hususlar, işveren tarafından sağlanan araç ve ekipman ile bunların korunmasına ilişkin yükümlülükler de yer alır. Tarafların iletişim biçimi, genel ve özel çalışma şartları da sözleşme hazırlanırken kayıt altına alınmalıdır.
Uzaktan Çalışmanın Esaslı Unsurları Nelerdir?
Uzaktan çalışmanın esaslı unsurları Uzaktan Çalışma Yönetmeliği’nde sayılmıştır. Buna göre uzaktan çalışma ilişkisindeki esaslı unsurlar şunlardır:
- İş ilişkisi yazılı bir sözleşmeye dayanır.
- İş araç ve malzemeleri, sözleşmede aksi kararlaştırılmadıkça işveren tarafından sağlanır.
- İşin yapılmasından doğan zorunlu üretim giderleri ve bunların karşılanma usulü sözleşmede gösterilir.
- İletişimin yöntemi ve zaman aralığı işçi ile işveren tarafından birlikte belirlenir.
- Fazla çalışma, ancak işverenin yazılı talebi ve işçinin yazılı kabulüyle yapılabilir.
İşçinin Uzaktan Çalışma Kuralları
Uzaktan Çalışmaya Geçişte Yeni İş Sözleşmesi Gerekir mi?
Uzaktan çalışmaya geçişte iş ilişkisi doğrudan uzaktan çalışma sözleşmesi ile kurulabilir veya hâlihazırda işyerinde çalışan işçinin iş sözleşmesi, işçinin ve işverenin anlaşması halinde, uzaktan çalışma sözleşmesine dönüştürülebilir.
İşçinin, uzaktan çalışma yapma talebinde bulunması halinde;
- Talep yazılı olarak yapılır.
- Talep işyerinde belirlenen usul doğrultusunda işverence değerlendirilir.
- Talep değerlendirilirken, işin ve işçinin niteliği gereği uzaktan çalışmaya uygunluğu ile işverence belirlenecek diğer kıstaslar kullanılır.
- Talebe ilişkin değerlendirme sonucunun otuz gün içinde işçiye talebin yapıldığı usulle bildirilmesi esastır.
- Talebin kabul edilmesi halinde 5 inci maddede belirtilen hususlara uygun şekilde sözleşme yapılır.
Evden çalışan işçinin hakları konusuyla alakalı Uzaktan çalışmaya geçen işçi, tekrar işyerinde çalışma talebinde bulunabilir. İşveren, söz konusu talebi öncelikli olarak değerlendirir.
Uzaktan çalışmanın mevzuatta belirtilen zorlayıcı nedenlerle işyerinin tamamında veya bir bölümünde uygulanacak olması halinde uzaktan çalışmaya geçiş için işçinin talebi veya onayı aranmaz.
Uzaktan Çalışmada İşveren ve İşçinin Borçları Nelerdir?
Uzaktan çalışmada işçinin ve işverenin iş sözleşmesinden ve 4857 sayılı İş Kanunu’ndan doğan borçları değişmemektedir.
Evden Çalışan İşçinin Hakları (İşverenin Borçları)
Uzaktan Çalışma Yönetmeliğinde evden çalışan işçinin haklarını niteleyen, işverenin borçları sayılmıştır. Bu yükümlülükler:
- Uzaktan çalışanın mal ve hizmet üretimi için gerekli malzeme ve iş araçlarının iş sözleşmesinde aksi kararlaştırılmamışsa işveren tarafından sağlaması.
- Ücret ödeme borcu.
- Uzaktan çalışmada iletişimin yöntemi ve zaman aralığı uzaktan çalışan ile işveren tarafından belirlenmesi.
İşveren; uzaktan çalışanı, işyerine ve yaptığı işe dair verilerin korunması ve paylaşımına ilişkin işletme kuralları ve ilgili mevzuat hakkında bilgilendirir ve bu verilerin korunmasına yönelik gerekli tedbirleri alması. - İşveren, korunması gereken verinin tanım ve kapsamını sözleşmede belirlenmesi.
- İşveren, uzaktan çalışanın yaptığı işin niteliğini dikkate alarak iş sağlığı ve güvenliği önlemleri hususunda çalışanı bilgilendirmekle, gerekli eğitimi vermekle, sağlık gözetimini sağlamakla ve sağladığı ekipmanla ilgili gerekli iş güvenliği tedbirlerini almakla yükümlü olması.
- Eşit davranma borcu.
- İşçiyi koruma borcu.
Uzaktan Çalışan / Evden Çalışan İşçinin Hakları
Uzaktan Çalışmada Zorunlu Giderlerin Karşılanması
İşin yerine getirilmesinden kaynaklanan mal veya hizmet üretimiyle doğrudan ilgili zorunlu giderlerin tespit edilmesine ve karşılanmasına ilişkin hususlar iş sözleşmesinde belirtilir.
| Gider kalemi | Kural olarak kim karşılar? |
|---|---|
| Bilgisayar, telefon, iş ekipmanı | İşveren (sözleşmede aksi yoksa) |
| İnternet ve iletişim | İşveren (işle doğrudan ilgiliyse) |
| Elektrik / ısınma (işten kaynaklı artış) | İşveren (sözleşmede belirlenmeli) |
| Ekipman bakım-onarımı | İşveren |
İşten kaynaklanan zorunlu giderlerin işveren tarafından karşılanmaması, işçiye iş sözleşmesini haklı nedenle fesih ve kıdem tazminatı hakkı tanıyabilir. Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 9. Hukuk Dairesi (E. 2023/68, K. 2024/490), uzaktan çalışan işçinin fesih tarihinde ödenmemiş elektrik ücreti bulunması nedeniyle iş akdini feshinde haklı olduğuna ve kıdem tazminatına hak kazandığına karar vermiştir.
Uzaktan Çalışmada Ücret, Prim Alacağı, İkramiye
Evden çalışan işçinin hakları konusuyla alakalı İş Kanunun 14. Maddesinin 6. Fıkrasında “Uzaktan çalışmada işçiler, esaslı neden olmadıkça salt iş sözleşmesinin niteliğinden ötürü emsal işçiye göre farklı işleme tabi tutulamaz.
Kanunda yer alan düzenleme uyarınca çalışanlar arası eşit işlem ilkesi gereği, uzaktan çalışan (sonradan uzaktan çalışmaya geçmiş olanlar dahil) kişiye salt uzaktan çalışma yaptığı gerekçesi ile emsal işçiden farklı bir ücret ödemesi yapılamaz. İşverenin eşit davranma yükümlülüğüne aykırı olarak hareket etmesi halinde işçi haklı nedenle iş akdini feshedebilir.
Ayrıca uzaktan çalışmaya geçen işçinin, iş sözleşmesindeki ücret prim, ikramiye ve izin hakları aynen korunur.
Uzaktan Çalışmada Yol ve Yemek Yardımı
Evden çalışan işçinin hakları konusuyla alakalı İşveren, iş yerinde yapılan çalışmalarda personelin yemek ücretini karşılıyor ise uzaktan yapılan çalışmalarda da personele yemek ücretini karşılamak durumundadır.
Evden Çalışan İşçinin Borçları
Evden çalışan işçinin haklarının yanında uyması gereken bazı yükümlülükler de mevcuttur. Bu yükümlülükler aşağıda sıralanmıştır:
- İş görme borcu
- Sadakat borcu
- Dürüstlük borcu
- Rekabet yasağına uyma
- Sır saklama borcu
Uzaktan Çalışmada Çalışma Mekanı ve İş Araçlarının Temini
Gerekli olması hâlinde, uzaktan çalışmanın yapılacağı mekânla ilgili düzenlemeler iş yapılmaya başlamadan önce tamamlanır. Bu düzenlemelerden kaynaklanan maliyetlerin karşılanma usulü, uzaktan çalışan ile işveren tarafından birlikte belirlenir.
Uzaktan çalışanın mal ve hizmet üretimi için gerekli malzeme ve iş araçlarının iş sözleşmesinde aksi kararlaştırılmamışsa işveren tarafından sağlanması esastır. Bu malzeme ve iş araçlarının kullanım esasları ile bakım ve onarım koşulları açık ve anlaşılır bir şekilde uzaktan çalışana bildirilir.
İş araçlarının işveren tarafından sağlanması halinde, bunların işçiye teslim edildiği tarihteki bedellerini belirten iş araçları listesi, işveren tarafından yazılı olarak işçiye teslim edilir. İşçiye teslim edilen belgenin işçi tarafından imzalı bir nüshası ise işveren tarafından işçi özlük dosyasında saklanır. İş araçlarının listesi, iş sözleşmesi içerisinde veya sözleşme tarihinde iş sözleşmesine ek olarak düzenlenirse ayrıca yazılı belge düzenlenmesi şartı aranmaz.
Uzaktan Çalışmada Çalışma Sürelerinin Belirlenmesi ve Fazla Çalışma
Evden çalışan işçinin hakları konusuyla alakalı Uzaktan çalışmanın yapılacağı zaman aralığı ve süresi iş sözleşmesinde belirtilir. Mevzuatta öngörülen sınırlamalara bağlı kalmak koşuluyla taraflarca çalışma saatlerinde değişiklik yapılabilir. Fazla çalışma işverenin yazılı talebi üzerine, işçinin kabulü ile mevzuat hükümlerine uygun olarak yapılır. İş kanuna göre fazla çalışma haftalık 45 saati aşan çalışmalardır. Uzaktan çalışma şeklinde fazla çalışma; işverenin yazılı talebi üzerine işçinin kabulü ile mevzuattaki sınırlamalar göz önünde tutularak yapılabilir.
Uzaktan Çalışmada Fazla Mesainin İspatı
Evden çalışan işçinin hakları konusuyla alakalı Fazla çalışmanın süresini ispatla yükümlü bulunan kişi, işçidir. Yargıtay 22. Hukuk Dairesinin 07.02.2019 tarihli 2017/19878 Esas ve 2019/2579 Karar sayılı ilamında “Fazla çalışma yaptığını iddia eden işçi bu iddiasını ispatla yükümlüdür. Fazla çalışmanın ispatı konusunda işyeri kayıtları, özellikle işyerine giriş çıkışı gösteren belgeler, işyeri iç yazışmaları delil niteliğindedir. Ancak, fazla çalışmanın yazılı belgelerle kanıtlanamaması durumunda tarafların, tanık beyanları ile sonuca gidilmesi gerekir. Bunun dışında herkesçe bilinen genel bazı vakıalarda bu noktada göz önüne alınabilir. İşçinin fiilen yaptığı işin niteliği ve yoğunluğuna göre de fazla çalışma olup olmadığı araştırılmalıdır… Fazla çalışmanın yazılı delil ya da tanıkla ispatı imkân dahilindedir …” şeklinde hüküm kurarak fazla çalışmanın ispatında hükme esas alınacak delilleri saymıştır.
Ancak, Yargıtay işverenin gözetimi ve denetimi dışında çalışılması nedeniyle uzaktan çalışmada fazla mesainin ispatında tanık beyanlarını yeterli bulmamıştır ve daha net kanıtlara dayanılmasını aramıştır. Bu nedenle işveren ile işçinin çalışma sürelerini yazılı olarak belirlenmesi büyük önem arz etmektedir. Yazılı sözleşme ile mesainin kaçta başladığı kaçta bittiği ara dinlenmesinin ne kadar olduğu şeklinde hükümler bulundurulması evden yapılan çalışmanın fazla çalışma değil de esnek saatlerde yapılan çalışma olması ile ilgili yapılan yorumların önüne geçecektir.
Uzaktan Çalışmada Fazzla Mesai İspatı
Uzaktan Çalışmada İş Sağlığı ve Güvenliği
Evden çalışan işçinin hakları konusuyla alakalı işveren; uzaktan çalışanı, işyerine ve yaptığı işe dair verilerin korunması ve paylaşımına ilişkin işletme kuralları ve ilgili mevzuat hakkında bilgilendirir ve bu verilerin korunmasına yönelik gerekli tedbirleri alır. İşveren, korunması gereken verinin tanım ve kapsamını sözleşmede belirler.
İşveren, uzaktan çalışanın yaptığı işin niteliğini dikkate alarak iş sağlığı ve güvenliği önlemleri hususunda çalışanı bilgilendirmekle, gerekli eğitimi vermekle, sağlık gözetimini sağlamakla ve sağladığı ekipmanla ilgili gerekli iş güvenliği tedbirlerini almakla yükümlüdür.
Uzaktan Çalışmada Kişisel Verilerin Korunması
İşveren, korunması gereken verinin kapsamını sözleşmede belirler ve gerekli teknik tedbirleri alır. İşçi de işverenin belirlediği veri güvenliği kurallarına uymakla yükümlüdür. Kurallara aykırı veri paylaşımı, işçi açısından disiplin sorumluluğu doğurabilir.
Uzaktan Çalışmada İş Kazası ve SGK Bildirimi
Uzaktan çalışan işçinin, iş görmesi sırasında ve işle bağı bulunan bir olayda yaralanması iş kazası sayılabilir. İşveren, işin niteliğine uygun iş sağlığı ve güvenliği önlemlerini almak ve çalışanı bilgilendirmekle yükümlüdür. Olayın iş kazası kabul edilebilmesi için kazanın çalışma saatleri içinde ve yapılan işle bağlantılı olması belirleyicidir. Bu nedenle çalışma saatlerinin sözleşmede yazılı biçimde belirlenmesi ispat açısından önem taşır. İşveren, kazayı yasal süresi içinde SGK’ya bildirmek zorundadır.
Uzaktan Çalışmanın Yapılamayacağı İşler
Evden çalışan işçinin hakları konusuyla alakalı Tehlikeli kimyasal madde ve radyoaktif maddelerle çalışma, bu maddelerin işlenmesi veya söz konusu maddelerin atıkları ile çalışma, biyolojik etkenlere maruz kalma riski bulunan çalışma işlemlerini içeren işlerde uzaktan çalışma yapılamaz.
Kamu kurum ve kuruluşlarınca ilgili mevzuatına göre hizmet alımı suretiyle gördürülen işler ile millî güvenlik açısından stratejik önemi haiz birim, proje, tesis veya hizmetlerden hangilerinde uzaktan çalışma yapılamayacağı birim, proje, tesis veya hizmetten sorumlu olan veya hizmeti alan kamu kurum ve kuruluşunca belirlenir.
Uzaktan Çalışma ile İlgili İşçilik Alacakları
Evden çalışan işçinin hakları konusuyla alakalı 4857 sayılı İş Kanunu’na göre, işçilik alacakları çalışma karşılığı ödenen, parasal nitelikte, ücret, fazla mesai, kıdem tazminatı vb. birtakım kalemlerdir. Eşitlik ilkesi gereğince uzaktan çalışan işçinin işçilik alacakları ile işyerinde çalışan işçinin işçilik alacakları ile ilgili bir ayrıma gidilmemiştir.
Evden çalışan işçinin hakları konusuyla alakalı Feshe bağlı işçi alacakları;
- Kıdem tazminatı,
- İhbar tazminatı,
- Yıllık izin ücreti alacağı,
- Kötü niyet tazminatı vs.
Evden çalışan işçinin hakları konusuyla alakalı Feshe bağlı olmayan işçi alacakları;
- Ücret,
- Fazla mesai ücreti,
- Ulusal bayram ve genel tatili ücret alacağı,
- Hafta tatili ücret alacağı vs.
Uzaktan Çalışma İle İlgili Sorular
DİLARA GÜL ERBAŞ
